Muhammad

Muhammad ibn Cabdullaah waa ninkii diinta Islaamka lagu aqoonsan yahay inuu ahaa nebiga ugu dambeeyay. Wuxuu ku dhashay Makkah, magaalo ku taallay galbeedka Jasiiradda Carabta, qiyaastii sannadkii 570-kii miilaadiga. Wuxuu ka soo jeeday qabiilka Qurayshi, gaar ahaan qoyska Banu Haashim. Aqoonsiga taariikhiga ah ee shaqadiisa waxaa lagu qeexi karaa laba dhinac: hoggaan diimeed oo cusub, iyo abaabul bulsho-siyaasadeed oo isku xidhay qabiilooyin kala firidhsan.

Ilaha aan wax ka ognahay noloshiisa waxaa ka mid ah Qur'aanka, ururinta Xadiiskii dambe, iyo qoraallada siirada (taariikh-nololeed) ee la qoray qarniyo ka dib geeridiisa. Taariikhyahannada casriga ah ayaa kala duwan yihiin sida loo qiimeeyo saxnaanta faahfaahinta gaar ah, laakiin waxay ku raacsan yihiin dhacdooyinka waaweyn: bilowga wacdiga Makkah, guuritaanka Madiinah, iyo dhismaha bulsho cusub.

Nolol hore

Aabbihiis Cabdullaah waxaa la sheegay inuu geeriyooday ka hor dhalashadiisa, hooyadiis Aaminana intii uu yaraa. Sidaas darteed wuxuu ku koray gacanta awoowgiis Cabdul-Muddalib, ka dibna adeergiis Abu Daalib. Intii uu weynaanayay wuxuu ka qaybqaatay ganacsiga safarrada oo Makkah ku xidhnayd; magaalada waxay ahayd xarun ganacsi iyo cibaado, iyada oo Kacbada ku sugnayd. Wuxuu guursaday Khadiija bint Khuwaylid, oo naftaa ka ahayd ganacsato, guurkoodiina saameyn ku yeeshay xasilloonida noloshiisa hore.

Bilowga wacdiga

Sida sheekada Islaamka ku xusan, wuxuu bilaabay helitaanka waxyiga (fariin Ilaahay) markii uu ku sugnaa god ku yaalla buurta Xira agagaarka Makkah, qiyaastii 610-kii. Fariinta uu wacdiyay waxay diiradda saartay hal-ilaahnimada, diidmada sanamyada, xisaab-u-celinta Maalinta Qiyaamaha, iyo waajibaadka bulsho sida caddaalad iyo u tixgelinta kuwa nugul. Hoggaamiyeyaasha Qurayshi qaar ayaa arrintaas u arkay caqabad ku ah nidaamka cibaadada iyo awoodda dhaqaale ee magaalada; kuwa raacay wacdiga waxay la kulmeen cadaadis, qaar Xabashana u haajiray.

Hijrada iyo Madiinah

Sannadkii 622-kii wuxuu isaga iyo taageerayaashiisu u guureen Yathrib, oo markaas magaceeda loo beddelay Madiinah. Guuritaankan (Hijrada) waxaa laga dhigay bilowga jadwalka taariikhda Islaamka. Madiinah wuxuu ku dhisay isbaheysi ka koobnaa muhaajiriinta Makkah iyo dadka deegaanka, iyo heshiisyo qabiilooyinka iyo bulshooyinka Yuhuudda ee halkaas degganaa. Muddadaas waxaa lagu bilaabay dhismaha nidaam sharci iyo cibaado oo qaabkiisu ka duwan yahay nidaamka qabiilka oo kaliya.

Sannadihii xigay waxaa jiray colaado dhex maray Madiinah iyo Qurayshi, oo lagu magacaabay dagaallo sida Badar, Uxud iyo Xandaq, iyo heshiisyo sida Xudaybiya. Ugu dambayntii Makkah waxaa gacanta lagu dhigay iyada oo dagaal weyn ka dhicin, sanamyadii Kacbadana la fujiyay. Wuxuu geeriyooday Madiinah sannadkii 632-kii, waqtigaas oo badi Jasiiradda Carabta ay ku biirtay isbaheysiga cusub. Ka dib geeridiisa hoggaanka bulshada waxaa loo yaqaannay Khilaafada.

Dhaxalka

Muslimiinta waxay Muhammad u arkaan tusaale (sunnah) oo hage dhaqanka maalinlaha ah, sidaas darteedna hadalladiisa iyo falalkiisa waxaa loo ururiyay Xadiiska, kaas oo asaas u yahay fiqiga (sharciga Islaamka) marka lala qiyaaso Qur'aanka. Habka uu ku midaystay qabiilooyinka iyo nidaamka maamul ee ka soo baxay waxay saldhig u noqdeen fidinta degdegga ah ee awoodda Islaamka qarniyadii xigay.