Muranka P5
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Muranka P5 waxa uu tilmaamayaa doodda siyaasadeed iyo sharci-yaqaanka ee ku saabsan booska gaarka ah ee shanta xubnood ee joogtada ah ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay. Shantaas — Maraykanka, Ruushka, Shiinaha, Faransiiska iyo Boqortooyada Ingiriiska — waxaa loo soo gaabiyaa "P5" (permanent five). Xubinnimadoodu ma dhammaato, umana baahna doorasho, waxayna leeyihiin awood ay ku joojiyaan qaraar kasta oo muhiim ah oo Golaha hor yaalla.
Doodda inteeda badan waxay ku wareegtaa laba arrin: sinnaan la'aanta u dhaxaysa dawladaha xubnaha ah, iyo hakinta go'aan-qaadashada marka xiisad ay ku lug leedahay mid ka mid ah shanta ama xulafadeeda. Dhinaca kale, taageerayaasha nidaamka waxay ku doodaan in awoodda diidmadu ay ka hor-tagto in Qaramada Midoobay ay gasho colaad ka dhan ah dawlado waaweyn oo hub nukliyeer haysta, taasoo hay'adda burburin karta.
Asalka nidaamka
Qaab-dhismeedka Golaha Ammaanka waxaa lagu dhisay Axdiga Qaramada Midoobay ee la saxeexay 1945-kii, ka dib Dagaalkii Labaad ee Adduunka. Dawladihii ugu awoodda badnaa dagaalka waxay ku adkeysteen in aan hay'ad cusub laga dhisi karin iyaga la'aantood, sidaas awgeedna ay heleen kursi joogto ah iyo xaq ay ku diidaan go'aannada. Sannadihii dambe, kursiga Shiinaha waxaa laga wareejiyay dawladdii Taipei kuna wareegay Jamhuuriyadda Dadka Shiinaha, halka kursiga Midowga Soofiyeetka uu u gudbay Ruushka ka dib 1991-dii.
Awoodda diidmada
Diidmadu (veto) waxay ka dhigan tahay in cod hal xubin oo joogto ah oo diidmo ah uu buriyo qaraar. Sida caadada ah, qaraarku waxa uu u baahan yahay sagaal cod oo taageero ah oo aan lagu darin diidmo xubin joogto ah. Marar badan awoodda waxaa la isticmaalaa si aan toos ahayn: ereyada qaraarka ayaa horay loo dejiyaa si looga fogaado diidmo, taasoo natiijadeedu tahay qoraallo tabar yar.
Dooda dib-u-habaynta
Kooxo kala duwan oo dawladeed ayaa soo jeediyay in la ballaariyo Golaha, in la abuuro kuraas joogto ah oo cusub, ama in la xaddido isticmaalka diidmada marka ay jiraan eedeymo ku saabsan dembiyo ballaaran. Qaaradda Afrika waxay leedahay mowqif wadareed oo dalbanaya kuraas joogto ah oo leh isla xuquuqda. Wax kasta oo isbeddel ah waxay u baahan tahay wax-ka-beddel Axdiga, kaas oo iyana u baahan ansixinta shanta xubnood ee joogtada ah — taas oo dooda ka dhigaysa mid isku wareegsan.