Muruq

Muruq waa nooc unug (tissue) jidhka xoolaha iyo dadka oo awood u leh inuu isku qabto (contraction) kadibna dabacsanaado. Isku qabashadan waxay xoog abuurta, xoogaas ayaa dhaqaajiya lafaha, dareeraha jidhka, iyo waxyaabaha ku dhex socda dhuumaha jidhka. Muruqyada waxay sidoo kale kulayl soo saaraan oo ka qayb qaataan ilaalinta heerkulka jidhka.

Unugga muruqa wuxuu ku shaqeeyaa borotiinno laba ah oo la yiraahdo actin iyo myosin. Marka calaamad dareen (nerve signal) timaado, kalsiyum wuxuu ka soo baxa kaydka unugga, borotiinnadaasna waxay isku dul shiiqaan, dhererka unugguna wuu gaaban yahay. Tamarta shaqada waxay ka timaadaa ATP, oo ah unugga tamarta ee gudaha jidhka.

Noocyada muruqyada

Caadi ahaan waxaa la kala saaraa saddex nooc. Muruqa lafaha ku xiran (skeletal) waa mid xariiqyo leh oo si badan hoos imaanaya rabitaanka qofka; wuxuu ku dhegan yahay lafaha xarkaha (tendons). Muruqa wadnaha (cardiac) waa mid xariiqyo leh laakiin si toos ah rabitaanka lama maamulo, wuxuuna si joogto ah u garaacaa. Muruqa siman (smooth) wuxuu ku yaal derbiyada mindhicirrada, xididdada dhiigga, iyo xubno kale, isaguna si otomaatig ah u shaqeeya.

Qaab-dhismeedka

Muruqa lafaha ku xiran wuxuu ka kooban yahay xidhmooyin fiilooyin (muscle fibers) ah oo mid kastaa ku dhex jira maro isku xirta. Fiilo kastaa waxay leedahay xariiqyo yar la yiraahdo sarcomere, oo ay ku dhex jiraan actin iyo myosin. Xariiqyadan isku dhafan ayaa sabab u ah muuqaalka xariiqan ee muraayadda lagu arko.

Shaqo iyo tababar

Muruqyada waxay awoodaan inay isbeddel sameeyaan iyadoo ku xiran isticmaalka. Culeys joogto ah wuxuu keeni kara koritaan cabbirka fiilooyinka (hypertrophy), halka aan la isticmaalin ay keento yaraan (atrophy). Muruqyada waxay u shaqeeyaan koox ahaan: mid isku qabto halka kan ka soo horjeeda dabacsanaado.

Cudurro iyo dhaawac

Dhibaatooyinka muruqyada waxaa ka mid ah kala jajabka fiilooyinka ka dhasha culeys ka badan, hakad (cramp), iyo cudurro dhaxalka ah sida muscular dystrophy oo si tartiib ah u daciifiya muruqyada. Sidoo kale xanuunno ku saabsan xiriirka dareenka iyo muruqa waxay hor istaagi karaan isku qabashada, in kastoo unugga muruqa laftiisa caafimaad qabo.