HalbeegEnsaykloobediya furanIn English
BogWadahadalAkhriFiiri taariikhda

Mustafa Kemal Atatürk

Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English

210 luqadood
凱末爾 zh-classical
凱末爾 zh-yue
Mustafa Kemal Atatürk
Kemal Atatürk (or alternatively written as Kamâl Atatürk, Mustafa Kemal Pasha until 1934, commonly referred to as Mustafa Kemal Atatürk; 1881 – 10 November 1938) was a Turkish field marshal, revolutionary statesman, author, and the founding father of the Republic of Turkey, serving as its first PresUnknown authorUnknown author · Public domain · Commons

Mustafa Kemal Atatürk (1881–1938) wuxuu ahaa sarkaal ciidan iyo hoggaamiye siyaasadeed oo Turki ah. Wuxuu hoggaamiyay dagaalkii Turkiga loogu jiray madax-bannaanida ka dib Dagaalkii Koowaad ee Adduunka, kadibna 1923-dii wuxuu ku dhawaaqay Jamhuuriyadda Turkiga. Wuxuu ahaa madaxweynihii ugu horreeyay ilaa geeridiisa 1938.

Xilligii uu talada hayay wuxuu bilaabay isbeddello dhinacyo badan taabtay: sharciga, waxbarashada, xarfaha, dharka iyo xiriirka diinta iyo dawladda. Habkaas guud waxaa loo yaqaan Kemaalisim (Kemalizm), waana asaas ay dowladda Turkiga ku dhisan tahay ilaa maanta, in kastoo lagaga doodo gudaha Turkiga.

Nolosha hore iyo xirfadda ciidan

Wuxuu ku dhashay magaalada Salonika (hadda Thessaloniki oo Giriiga ku taal), oo markaas qayb ka ahayd Dawladdii Cusmaaniyiinta. Wuxuu ka soo baxay dugsiyada ciidan ee Cusmaaniyiinta. Waxaa magaciisa caan ka dhigay dagaalkii Gallipoli (Çanakkale) ee 1915, halkaas oo uu ka hoggaaminayay difaac ka hor weerar ay soo qaadeen ciidamada Ingiriiska iyo xulafadooda.

Dagaalkii madax-bannaanida iyo aasaaska jamhuuriyadda

Ka dib guuldarradii Cusmaaniyiinta 1918 iyo qabsashadii qaybo ka mid ah Anadolu, Mustafa Kemal wuxuu 1919 u guuray gudaha dhulka Anadolu wuxuuna abaabulay dhaqdhaqaaq iska caabbin ah. Golaha Ummadda Weyn ee Turkiga waxaa lagu sameeyay Ankara 1920. Dagaalladii ka dhanka ahaa ciidamada Giriigga iyo kuwa kale waxay ku dhammaadeen heshiis, kadibna heshiiskii Lausanne ee 1923 ayaa aqoonsaday xuduudaha cusub. Sannadkaas oo kale ayaa jamhuuriyadda la dhawaaqay, Ankarana caasimad laga dhigay.

Isbeddellada gudaha

1924-kii waa la baabi'iyay khilaafadii (xilkii khaliifka). Waxaa la soo saaray xeerar rayid ah oo laga soo qaatay Yurub, taasoo bedeshay maxkamadaha diinta. 1928-kii xarfaha Laatiinka ayaa lagu beddelay far-Carabeedkii lagu qori jiray Turkigii Cusmaaniyiinta, waxaana la bilaabay ololayaal akhris-qoris. Haweenka waxaa la siiyay xuquuq codbixin oo tallaabo tallaabo ah sannadihii 1930-meeyadii. 1934-kii sharci magac-qoyseed ayaa la ansixiyay, isagana waxaa la siiyay magaca 'Atatürk' ee macnihiisu yahay 'aabbaha Turkiga'.

Dhaxalka

Atatürk wuxuu geeriyooday 10 Noofembar 1938 magaalada Istanbul, waxaana lagu aasay Anıtkabir ee Ankara. Sawirkiisa iyo magaciisa waxay ku badan yihiin goobaha dawladda ee Turkiga, waxaana jira sharci ilaaliya xurmadiisa. Falanqeeyayaashu waxay ku kala qaybsan yihiin natiijooyinka siyaasaddiisa: qaar waxay ku tilmaamaan dhisidda dawlad casri ah oo midaysan, halka qaar kalena ay xoogga saaraan xannibaadda dimoqraadiyadda xilligaas iyo cadaadiska ku yimid kooxaha luqadaha kale ku hadla.

Hubanti la'aanTaariikhda dhalashadiisa saxda ah lama hayo diiwaan rasmi ah; badanaa waxaa la sheegaa 1881. Sidoo kale tirooyinka khasaaraha dagaalladii 1919–1922 way kala duwan yihiin ilo kala duwan.
Qeybaha:381 eray · 0 ilo