Muusig
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
241 luqadood
Muusig waa farshaxan ku salaysan dhawaaq la abaabulay oo waqti la qeexay ku socda. Waxa laga dhisaa cod (heesid), qalabyo, ama labadoodaba. Qaybaha aasaasiga ah waxaa ka mid ah cod-heerka (pitch), waqtiga iyo garaaca (rhythm), tayada dhawaaqa (timbre), iyo xoogga dhawaaqa (dynamics).
Muusig waxa laga helaa dhammaan bulshooyinka la yaqaan. Wuxuu ka qayb qaataa xisbi diimeed, guurar, aroos iyo tacsi, shaqo wadajir ah, iyo madadaalo. Waxa loo isticmaalaa sidoo kale in xusuus lagu ilaaliyo taariikh iyo sheeko marka qoraal la'aan jiro.
Qaybaha dhawaaqa
Cod-heerka waxa uu ku xiran yahay tirada gariiraadka dhawaaqa halkii ilbiriqsi. Marka cod-heerar dhowr ah isku waqti la garaaco waxa loo yaqaan harmoni; marka mid ka mid isku xigxiga la maro waxa loo yaqaan melodi. Garaaca wuxuu qeexaa sida waqtiga loo qaybiyo, oo badanaa lagu tiriyaa cutubyo (beat) iyo qaybo (bar). Timbre-ku waa waxa u kala saara dhawaaqa kaman iyo kan durbaanka, xataa haddii cod-heerku isku mid yahay.
Qalabka muusigga
Qalabka caadi ahaan waxa loo kala saaraa: qalab xarig leh (sida kaman iyo oud), qalab afuufmo (sida flute iyo turumbo), qalab garaacid (durbaan iyo saxan bir), iyo qalab korontada ku shaqeeya (sida sinteseysar). Dhaqanka Soomaalida waxaa caan ah kaban, oud, durbaan sida sharaxad, iyo shareero.
Qoraalka iyo duubista
Qaar ka mid ah dhaqamada muusigga waxay ku kala guurayaan dhegeysi iyo tababar toos ah, halka kuwo kalena isticmaalaan hab qoraal (notation) oo cod-heerka iyo waqtiga astaamo lagu qoro. Tignoolajiyada duubista, oo qarnigii 19-aad bilaabatay, ayaa beddeshay sida muusigga loo faafiyo: heesta hal mar la duubay ayaa markaa dib loo maqli karaa meel kasta iyo waqti kasta.
Muusigga Soomaaliyeed
Muusigga Soomaalida wuxuu si dhow ku xiran yahay maansada. Hees badan waxaa laga dhisay tix hore loo curiyay, sidaas darteed erayga iyo laxanka isku dhow yihiin. Qaybo ka mid ah waxaa ka mid ah heeso dhaqan ah oo shaqo iyo aroos la xiriira, iyo hees casriga ah oo qarnigii 20-aad ka soo baxday, gaar ahaan agagaarka riwaayadaha iyo raadiyaha.