Muxamad koowaad

Muxamad koowaad (Turki: I. Mehmed), oo sidoo kale loo yaqaan Çelebi Mehmed, wuxuu ahaa suldaankii Boqortooyada Cusmaaniyiinta ee xukumay ilaa sannadka 1413 ilaa 1421. Wuxuu ahaa wiil uu dhalay Bayaziid koowaad. Wuxuu awood u yeeshay markii uu ka adkaaday walaalihiis ee isku hardamayay carshiga, taasoo soo afjartay xilli dheer oo dowladdu kala qaybsanayd.

Taariikhyahannada badankood waxay ku tilmaamaan mid dib u dhisay dowlad hore u kala go'day, halkii uu ahaan lahaa aasaasihii cusub. Xilligiisa waxaa lagu arkay dib u soo celin maamul iyo ciidan, iyo isku day lagu soo celinayo gobollo la lumiyay. Wiilkiisa Muraad labaad ayaa ku xigay carshiga markii uu dhintay.

Asalka iyo xaaladdii ka dambaysay Ankara

Sannadka 1402 ayaa ciidammadii Bayaziid koowaad lagaga adkaaday dagaalka Ankara, kaas oo ay hoggaaminaysay Teymuur. Bayaziid wuxuu ku dhintay maxbuusnimo, ciidammadii Cusmaaniyiintuna way kala tageen. Xilli ka dib ayaa wiilashiisu — Muxamad, Suleymaan, Ciise iyo Muuse — kala qabsadeen qaybo ka mid ah dhulkii dowladda. Xilligan waxaa loo yaqaan Fetret Devri, oo micnihiisu yahay xilligii kala qaybsanaanta ama boqortooyo-la'aanta.

Muxamad wuxuu saldhig ka dhigtay gobollada Anadolu ee bariga. Muddo sannado ah ayuu la dagaallamay walaalihiis. Ugu dambayn wuxuu 1413 ka adkaaday Muuse oo Ruumeli (dhulka Yurub ee Cusmaaniyiinta) xukumayay, kadibna keligiis ayaa xukunka qabsaday, isagoo dowladdii mar kale midaysay.

Siyaasadda gudaha iyo dibadda

Xukunkiisii waxaa ka dhex dhacay kacdoon diini iyo bulsheed oo lala xiriiriyo Sheekh Bedreddin, oo ahaa culuma iyo qaadi hore. Kacdoonka waa la jebiyay, Bedreddinna waa la dilay. Sidoo kale waxaa jiray khilaaf ku saabsan walaalkii Mustafa, oo sheeganayay xaq carshi, kaasoo magangelyo ka helay Byzantium. Dhinaca badda, ciidammada Cusmaaniyiinta iyo kuwa Fenisiya ayaa isku dhacay agagaarka Galliboli, dagaalkaasoo Fenisiya ka baxday adkaanshaha.

Xagga xiriirka dibadda, Muxamad wuxuu raacay siyaasad taxaddar leh oo lala yeeshay Byzantium iyo dowladihii Anadolu ee deriska ah. Halkii uu ballaarin weyn ku bilaabi lahaa, wuxuu dadaal saaray sugidda gudaha iyo soo celinta gobollo lagu waayay dagaalkii Ankara ka dib.

Geeri iyo raad

Wuxuu dhintay 1421, waxaana lagu aasay magaalada Bursa, meel ku taal xarunta dhismayaal uu isagu dhisay oo loo yaqaan Yeşil Külliye (kuma xigga Masjidka Cagaaran iyo Qabriga Cagaaran). Dhismayaashan waxaa loo tixgeliyaa tusaale muhiim ah oo naqshadda Cusmaaniyiinta ee hore. Dhaxalkiisa ugu weyn waa dib u midaynta dowladda, taasoo suurtogelisay ballaarintii xilligii Muraad labaad iyo kuwii ka dambeeyay.