N (xaraf)

N waa xaraf ka mid ah alifbeetada Laatiinka. Qaababkiisa waa 'N' (weyn) iyo 'n' (yar). Inta badan wuxuu matalaa dhawaaq shaqal-la'aan ah oo sanka ka soo baxa (nasal), taas oo ah in hawada ay marto sanka halkii ay afka oo keliya ka soo baxdo.

Marka la eego kala-hormarinta xarfaha Laatiinka caadiga ah, N waa xarafka afraad iyo tobnaad, isagoo ku dhex yaal M iyo O. Wuxuu ka mid yahay xarfaha ugu badan isticmaalka luqadaha Yurub iyo Af-Soomaali labadaba.

Dhawaaqa

Dhawaaqa caadiga ah ee N waxaa lagu sameeyaa marka carrabka hore ay taabato meesha dambe ee ilkaha ama saqafka afka hore, halka sanka uu furan yahay. Luqado badan, N wuxuu dhawaaqa beddelaa marka ku xigto xarfo kale: tusaale, hortiisa xarfo sida k ama g wuxuu u dhawaaqi karaa dhawaaq dambe ah. Af-Soomaali, N waxaa ka helaa bilowga, dhexda iyo dhammaadka ereyada, sida 'nin', 'sanka', 'daan'.

Taariikhda qaabka

Qaabka N wuxuu ka soo jeeda xarafka Fooniigiyaanka ee loo yiqiin 'nun', kaas oo asal ahaan matalayay dhawaaqa /n/. Giriigga wuxuu ka sameeyay xarafka nu (Ν, ν), kaasna waxaa ka soo baxay N-ga Laatiinka. Qaabka jaranjaro-saddexdhaan ah ee maanta la aqoonsan yahay wuxuu ku sii xasilay farta la qorayay ee Rooma.

Isbeddelo iyo calaamado

Luqado qaar waxay ku daraan calaamado xarafka N. Af-Isbaanish wuxuu leeyahay Ñ (n oo tilde leh) oo dhawaaq gaar ah matalaya. Luqadaha kale waxay isticmaalaan Ń, Ň ama Ņ. Isku-darka 'ng' iyo 'ny' waxaa loo isticmaalaa in lagu qoro dhawaaqyo sanka ah oo kala duwan.

Isticmaal calaamad ahaan

Xisaabta iyo sayniska, n waxaa badanaa loo isticmaalaa in lagu matalo tiro aan la cayimin ama tirinta walxaha. Kiimikada, N waa calaamadda naytroojiin. Xisaabinta iyo tirakoobka, n wuxuu matalaa cabbirka muunada.