Naafto

Naafto (Ingiriisi: diesel) waa nooc shidaal dareere ah oo laga soo saaro saliidda cayriin (petroleum) marka la kala saaro qaybaha ku kala kulaylka. Waxa loo isticmaalaa mataarada nooca diesel-ka ah, kuwaas oo shidaalka ku shidaya cadaadis sare oo hawada kululeeya, halkii uu dhuxul-shid (spark plug) oo dab ka dhaliya isticmaali lahaa.

Naaftadu waa mid ka culus, kana danqan yar bansiinka (petrol). Waxay leedahay tamar mugga ah oo ka badan bansiinka, taasoo ka dhigaysa mid loo doorto gawaarida culus, baabuurta xamuulka, doonyaha, tareennada iyo matoorada koronto-dhaliska ah (generators).

Sida loo helo

Warshadaha saliidda lagu safeeyo (refinery) waxay saliidda cayriin ku kululeeyaan tuubbo taagan. Qaybaha kala duwan ee saliidda waxay ku uumi baxaan heerkul kala duwan: gaaska iyo bansiinku heerkul hooseeya, naaftadu heerkul dhexdhexaad ah, saliidda culus iyo daamurkuna heerkul sare. Naaftada dabiiciga ah waxaa sidoo kale laga sameyn karaa saliidaha dhirta iyo xayawaanka — kaas waxaa la yidhaahdaa biodiesel.

Sida mataarku u shaqeeyo

Mataarka diesel-ku wuxuu marka hore hawada ku cadaadiyaa qol yar (silinder). Cadaadisku wuxuu kor u qaadaa heerkulka hawada. Ka dib waxaa lagu buufiyaa naafto qurun-qurun ah, oo iskeed u shidata. Habkan wuxuu keenaa in mataarku tamar badan ka sameysto shidaal yar, laakiin sidoo kale wuxuu u baahan yahay dhismo adag oo culus.

Isticmaalka Soomaaliya iyo Geeska Afrika

Meelaha shabakadda korontadu ay liidato, naaftada ayaa ah ilaha ugu weyn ee korontada. Ganacsatada, isbitaallada, warshadaha biyaha iyo shirkadaha isgaadhsiintu waxay ku tiirsan yihiin matoorro naafto ku shaqeeya. Sidoo kale doonyaha kalluumeysiga iyo gawaarida xamuulka waxay isticmaalaan naafto. Qiimaha naaftadu wuxuu si toos ah u saameeyaa qiimaha korontada iyo alaabta suuqa.

Wasakhda iyo dib-u-eegista

Gubashada naaftadu waxay soo saartaa boodh yar-yar (particulate matter) iyo gaasas nitrogen oksaydh ah, kuwaas oo saameeya neefsashada iyo hawada magaalooyinka. Waddamo badan ayaa soo rogay xeerar xaddidaya inta kibrit (sulfur) ee naaftada ku jirta, waxaana la horumariyay filtarro dhuunta gaaska lagu rakibo. Tan iyo bilowgii qarniga 21-aad, dalal badan ayaa bilaabay inay yareeyaan gawaarida gaadiidka shakhsiga ah ee naaftada isticmaala, iyagoo u wareegaya koronto iyo tignoolajiyo kale.