Nafto (Diesel)

Nafto (diesel) waa shidaal dareere ah oo inta badan laga soo saaro saliidda ceyriinka (crude oil) marka la kala saaro kulaylka. Waxaa loo isticmaalaa matoorrada nooca isku-cadaadinta ah (compression-ignition), oo ah matoor hawada si xoog leh u cadaadiya ilaa ay kululaato, kadibna shidaalka lagu buufiyo si uu isu shido — sidaas darteed shumaca (spark plug) looma baahna.

Naftada waxay kaalin muhiim ah ka ciyaartaa gaadiidka culus, gawaarida xamuulka, doonyaha, tareennada iyo mishiinnada beeraha iyo dhismaha. Waxaa sidoo kale loogu isticmaalaa matoorrada koronto-dhaliyaha (generator-rada) meelaha aan shabakadda korontadu degganeyn.

Astaamaha kiimikada

Naftadu waa isku-dhaf hydrocarbon-yo ah oo silsiladdoodu ka dheer tahay tan bateroolka (petrol). Waxay leedahay cufnaan tamareed sarreysa halkii litir, taasoo ka dhigaysa mid ku habboon safarrada dhaadheer iyo culayska badan. Halbeegga tayada ugu caansan waa 'cetane number', oo cabbiraya sida degdegga ah ee shidaalku isu shido marka la cadaadiyo. Sidoo kale waxaa la cabbiraa xaddiga sulfurka; wadamo badan ayaa soo rogay sharci xaddidaya sulfurka (ultra-low sulfur diesel) si loo yareeyo wasakhda hawada.

Noocyada

Marka lagu kala saaro isticmaalka, waxaa jira nafto gaadiid (automotive diesel), nafto badeed oo halkaas u qorsheysan, iyo nafto kulaylka guriga oo qaar ka mid ah dalalka lagu kululeeyo guryaha. Waxaa kale oo jira biodiesel, oo laga soo saaro saliidaha dhirta ama xayawaanka, badanaana lagu qasaa naftada caadiga ah boqolley go'an.

Saameynta deegaanka

Gubashada naftadu waxay soo saartaa kaarboon laba ogsaydh, ogsaydhyada nitrogen-ka (NOx) iyo walxo yaryar oo hawada ku jira (particulate matter). Matoorrada casriga ah waxaa lagu rakibay filtarro iyo nidaamyo kiimiko (sida SCR oo isticmaala walax yuuriya leh) si loo yareeyo waxa soo baxa. Dowlado badan ayaa xaddiday ama qorsheeyay in la yareeyo gaadiidka naftada ee magaalooyinka waaweyn, iyagoo tilmaamaya tayada hawada.

Kaydinta iyo isticmaalka

Naftadu qiiq-yaraan ayey leedahay marka la barbar dhigo bateroolka, taasoo ka dhigaysa mid kaydinteeda ka ammaan badan. Hase yeeshee, qabowga daran waxay yeelan kartaa qaab shamac oo isku dhufta oo xiraya filtarrada; sidaas darteed waxaa la sameeyaa nafto qabow-adkeysi leh oo xilliyada jiilaalka la iibiyo.