Nayjar

Nayjar (Ingiriisi iyo Faransiis: Niger) waa dal ku yaal Galbeedka Afrika oo aan badweyn ku xidhnayn. Magaalada caasimadda ah waa Niamey, oo ku taal dhinaca galbeed ee dalka, agagaarka webiga Nayjar. Dalka waxaa lagu magacaabay webigaas, kaas oo qayb ka mid ah dalka dhex mara.

Nayjar waxaa xadka la wadaaga Aljeeriya iyo Liibiya dhinaca waqooyi, Chad dhinaca bari, Nayjeeriya iyo Benin dhinaca koonfur, Burkina Faso iyo Maali dhinaca galbeed. Inta badan dhulka waxaa ka mid ah saxaraha Sahara iyo gobolka Sahel, halka dhulka beeraha iyo dadka badankiisu ku urursan yihiin qaybta koonfurta ee roobka ka helo.

Juqraafi iyo cimilo

Cimilada waa mid kulul oo qalalan. Waqooyiga waxaa ka jira buuraha Aïr iyo saxaraha Ténéré, halka koonfurta ay ka jirto cimilo Sahel ah oo xilli roobaad gaaban leh (badanaa xagaaga). Abaaruhu iyo isbeddelka roobka waxay saameeyaan wax-soo-saarka beeraha iyo xoolo-dhaqashada, oo ay ku tiirsan yihiin qoysas badan. Webiga Nayjar iyo harada Chad (qaybta ku dhow) waa ilo biyo muhiim ah.

Taariikh siyaasadeed

Dhulka Nayjar hadda loo yaqaan waxaa ka soo maray boqortooyooyin iyo ganacsi saxaraha dhex mara, oo ay ku jiraan xarumo caan ah sida Agadez. Qarniyadii 19-aad dabayaaqadii iyo 20-aad hore, Faransiiska ayaa dalka ku daray gumeysigii Galbeedka Afrika ee Faransiiska. Nayjar waxay madax-bannaanida heshay 1960-kii. Taariikhda ka dambeysay waxaa ka mid ahaa xukun militari iyo afgambiyo dhowr ah oo la kala beddelay xilliyo dowladnimo rayid ah.

Sannadihii dambe, xasillooni-darrada amniga Sahel waxay saameysay dalka. Kooxo hubeysan oo ka howlgala xadadka Maali iyo Nayjeeriya ayaa weerarro geystay, taasoo keentay in ciidamo shisheeye iyo iskaashi gobolleed ka jiro dalka. Sanadkii 2023, ciidamada militariga ayaa la wareegay awoodda, kaddibna xiriirka dalka iyo qaar ka mid ah lataliyayaashiisii hore ee reer galbeedka wuu isbeddelay.

Dadka iyo dhaqaalaha

Dadka Nayjar waxaa ka kooban qowmiyado kala duwan, oo ay ka mid yihiin Hausa, Zarma-Songhai, Tuareg, Fulani (Peul) iyo Kanuri. Faransiiska waa luqadda rasmiga, halka Hausa iyo luqado kale ay si ballaaran loo isticmaalo maalinlaha. Diinta Islaamka ayaa ugu badan. Dhaqaalaha wuxuu ku tiirsan yahay beeraha, xoolaha, iyo macdanta — gaar ahaan uranium, oo muddo dheer ka mid ahayd alaabta ugu weyn la dhoofiyo, iyo saliid la helay gobolka bari. Heerka horumarka bini'aadamka wuxuu ka mid yahay kuwa ugu hooseeya adduunka, iyo tirada dhalmada mid ka mid ah kuwa ugu sarreeya.