Nibis
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
23 luqadood
Nibis waa magac Soomaali ah oo loo isticmaalo geed ka mid ah jinsiga Ziziphus, gaar ahaan noocyada la xiriira Ziziphus spina-christi. Geedkan wuxuu ka tirsan yahay qoyska dhirta Rhamnaceae. Wuxuu ku baxa dhul qalalan iyo mid qalalan-dhexe ah, badanaa ku ag yaal togag, dooxooyin iyo meelo biyaha xilliyeed ku urura.
Geedka wuxuu leeyahay caleemo yaryar oo cagaar madow ah, laamo qodxan leh, iyo midho yaryar oo isku wareegsan. Midhaha marka ay bislaadaan waxay noqdaan huruud ama casaan-bunni, waxaana la cuni karaa iyagoo cusub ah ama la qalajiyay. Sababtoo ah xididdadiisa dheer, geedka wuu u adkaysan karaa xilliyada abaaraha.
Astaamaha bayoolajiga
Nibis waa geed ama geed-yare (shrub) oo joogga uu ku kala duwan yahay meelaha uu ka baxo; meelaha biyo badan ku yaal wuxuu noqon karaa geed weyn oo hooska ballaaran leh. Ubaxyadiisu waa kuwo yaryar oo cagaar-huruud ah, waxayna soo jiitaan shinnida, taas oo ka dhigaysa geedka il muhiim ah oo malab lagu soo saaro. Qolofta jirridda waa mid dildillaacsan oo bunni ah.
Isticmaalka bulshada
Reer-guuraaga iyo beeraleyda deegaanka waxay geedka u isticmaalaan siyaabo kala duwan. Caleemaha iyo laamaha yaryar waa raashin xoolaha, gaar ahaan xilliyada abaaraha marka daaqa dhulka yaraado. Alwaaxdiisu waa mid adag, waxaana loo isticmaalaa dhismaha guryaha, samaynta xayndaabyada (dayrka qodxanta), iyo shidaalka. Midhaha waxaa lagu bedeli kara cunto marka baahi jirto.
Sidoo kale geedka waxaa loo isticmaalaa dhaqan-caafimaadka gudaha. Qaybo ka mid ah caleemaha, qoloftiisa iyo xididdada waxaa lagu daweeyaa xanuunno kala duwan sida cabashada caloosha iyo boogaha. Isticmaalladaas waxay ku salaysan yihiin aqoon dhaqanka ah ee laga dhaxlay, mana aha wax daraasado caafimaad oo saxan ay dhammaan xaqiijiyeen.
Deegaan iyo muhiimad
Nibis wuxuu qayb ka yahay nidaamka deegaanka dhulalka qalalan. Xididdadiisu waxay xakameeyaan nabaad-guurka ciidda, hooskiisuna wuxuu dhulka hoos yaal ka ilaaliyaa kulaylka. Shimbiraha iyo xayawaanka yaryar waxay midhihiisa ku quudaan, taas oo caawisa faafinta abuurka. Deegaannada uu ka baxo waxay xilliyada dambe la kulmeen cadaadis ka yimid gooynta alwaaxda iyo samaynta dhuxusha.