Nidaamka Ioniga

Nidaamka Ioniga (Ionic order) waa mid ka mid ah nidaamyada dhismaha ee Giriigga hore. Nidaam (order) macnihiisu waa habka la isugu dhejiyo tiirka, saldhigiisa iyo waxa kor saaran, iyadoo qiyaasuhu isku xiran yihiin. Nidaamka Ioniga waxaa lagu kala garto capital-ka (madaxa tiirka) oo leh laba wareeg oo isu leexleexanaya oo la yidhaahdo volute.

Magaca wuxuu ka yimid Ionia, oo ah xeebta bari ee badda Aegean iyo jasiiradaha ku hareeraysan, oo hadda qayb ka ah Turkiga galbeed. Halkaas ayaa qaabku ku horumaray, ka dibna wuxuu ku faafay Giriigga dhexe iyo dalalka Mediterranean-ka. Waxaa badanaa la barbar dhigaa nidaamka Dooriga, oo ka culus oo aan volute lahayn, iyo nidaamka Korintiga, oo capital-kiisu leeyahay caleemo acanthus ah.

Astaamaha qaabka

Tiirka Ioniga wuxuu leeyahay saldhig (base) oo ka kala sarreeya dhulka, taas oo ka duwan tiirka Dooriga oo caadi ahaan toos u fadhiya sagxadda. Jirridda tiirka waa mid dhaadheer oo dhuuban marka la barbar dhigo Dooriga, waxaana badanaa lagu qoray dalool-yaro toosan oo la yidhaahdo flutes, kuwaas oo dhinacyadooda ay yihiin cidhif siman oo aan af lahayn. Capital-ka ayaa astaanta ugu weyn: laba volute oo dhinacyada ka soo baxaya, iyadoo dhexdooda badanaa lagu qoray qurxin sida egg-and-dart.

Waxa tiirarka kor saaran waxaa lagu magacaabaa entablature. Nidaamka Ioniga, architrave-ka (heerka hoose) waxaa caadi ahaan loo qaybiyaa saddex jeexood oo is dul saaran. Frieze-ka (heerka dhexe) badanaa waa mid joogto ah oo aan loo kala jarin, taas oo suurtogal ka dhigaysa sawir dheer oo isku xiran — sida ka duwan Dooriga oo frieze-kiisa lagu kala qaybiyo triglyphs iyo metopes.

Tusaalayaal caan ah

Macbadyada waaweyn ee Ionia, sida kan Artemis ee Efesos iyo kan Apollo ee Didyma, waxay muujiyeen sida qaabka loogu isticmaali jiray dhismayaal aad u ballaaran. Athens, dhismayaasha Acropolis-ka ee qarnigii shanaad ee ka hor miilaadka — sida Erechtheion iyo macbadka yar ee Athena Nike — ayaa tusaalayaal caan ah oo Ioni ah. Propylaea-da Acropolis-ka ayaa isugu jirta Doorig iyo Ioni hal dhismo.

Ku noolaanshaha dabadeed

Roomaanku waxay qaateen nidaamka Ioniga oo ay ku darsadeen nidaamyo kale, waxayna sameeyeen qaab isku dhafan (composite) oo isku daraya volute-ka Ioniga iyo caleemaha Korintiga. Qarniyadii Renaissance-ka iyo kadib, qorayaal sida Vitruvius (Roomaan hore) iyo faasiro dambe waxay nidaamyada u dejiyeen xeerar qiyaas ah oo la barto. Sidaas awgeed, Ioniga ayaa mar kale ka soo muuqday dhismayaasha dawladda, maktabadaha iyo bangiyada ee habka Neoclassical, gaar ahaan qarniyadii 18-aad iyo 19-aad.