Nineveh

Nineveh (Af-Carabi: نينوى, Naynawa) waa magaalo qadiim ah oo ku taallay bariga webiga Dijlah (Tigris), meel ka soo horjeedda magaalada Mosul ee waqooyiga Ciraaq maanta. Waxay ka mid ahayd magaalooyinka ugu waaweyn dunida hore, waxayna ahayd caasimadda ugu dambaysay ee Boqortooyada Ashuur ee Cusub (Neo-Assyrian).

Goobta burburka ah waxaa hadda ka muuqda laba tuulmo oo dhul ah (tell): Kuyunjik iyo Nabi Yunus. Tuulmooyinkan waxaa hareeraysan hadhaagii darbi dheer oo magaalada ku wareegsanaa, oo lahaa albaabbo tiro badan. Magaca Nineveh wuxuu sidoo kale ka soo muuqdaa qoraallada diimeed ee Yuhuudda, Masiixiyiinta iyo Muslimiinta.

Taariikhda hore

Degganaanshaha goobta wuxuu bilaabmay waqtiyo aad u hore, ka hor intii aysan noqon xarun siyaasadeed. Xilliyada hore Nineveh waxay caan ku ahayd macbadka ilaahadda Ishtar. Muddo dheer waxay ahayd mid ka mid ah magaalooyinka muhiimka ah ee gobolka Ashuur, laakiin caasimadaha rasmiga ahi waxay ahaayeen Ashur, Kalhu (Nimrud) iyo Dur-Sharrukin.

Xilligii caasimadnimada

Boqorkii Ashuur ee Sennacherib ayaa qarnigii toddobaad ee K.H. horraantiisii caasimadda u wareejiyay Nineveh. Wuxuu dhisay daar boqornimo weyn, kordhiyay darbiyada, wuxuuna sameeyay nidaam biyo-keenid ah oo kanaallo iyo buundooyin biyood ka kooban si biyo loogu keeno magaalada iyo beeraheeda. Boqorradii ka dambeeyay, oo uu ka mid yahay Ashurbanipal, ayaa dhisme dheeraad ah ku daray, waxaana lala xiriiriyaa maktabad ay ka buuxeen looxyo dhoobo ah oo qoraal mismaari (cuneiform) ah.

Burburkii iyo xilliyadii dambe

Dabayaaqadii qarnigii toddobaad ee K.H., isbahaysi ka kooban Baabiloonyiinta iyo Meediyaanka ayaa magaalada qabsaday, taasoo dhammaadka u ahayd awoodda Ashuur. Ka dib xilligaas magaaladu ma soo celin heerkeedii hore, in kastoo degitaan yar iyo tuulooyin ay goobta ka jireen qarniyo badan. Magaalada casriga ah ee Mosul ayaa markii dambe ka koreysay dhinaca galbeed ee webiga.

Qodista iyo xaaladda goobta

Qarnigii sagaal iyo tobnaad qodisyo qadiimiyeed ayaa ka bilaabmay Kuyunjik, waxaana laga soo saaray sallax farshaxan leh oo daarta boqorka ka mid ahaa iyo looxyo qoraal ah oo hadda ku jira matxafyo caalami ah. Goobta waxaa ku dhacay dhaawac dhowr jeer ah, oo ay ka mid tahay burburin gacan-ku-dhiigle ah oo dhacday sannadihii kooxda Dawladda Islaamiga ah ay gobolka gacanta ku hayeen; ka dib waxaa la bilaabay dadaallo dayactir iyo dukumentiyeyn ah.