Nuurad

Nuurad (Ingiriisi: limestone) waa dhagax sedimenti ah (dhagax ka samaysma qulqulka iyo isu-ururka walxaha) oo ugu badan ka kooban macdanta kalsiyum kaarboonaat (CaCO₃), gaar ahaan qaabka macdanta kalsiit. Wuxuu inta badan ku samaysmaa badaha gacmeedka ee qoto-dhaadheer, halkaas oo hadhaagii noolaha badda — sida shanbaha, koorallada iyo noolaha yaryar ee qolof leh — ay is dul saartaan, kadibna cadaadis iyo kiimiko ay isugu dhajiyaan.

Nuuraddu waa mid ka mid ah dhagaxyada ugu ballaaran ee dusha dhulka lagu arko. Wuxuu leeyahay midabyo kala duwan: caddaan, huruud, cawlaan iyo ilaa madow, iyadoo ku xiran wasakhda ku jirta sida dhoobada, birta ama walxaha organic-ga ah. Waxaa loo isticmaalaa dhismaha, samaynta sibidhka, iyo warshadaha kiimikada.

Samaynta

Laba jid ayaa nuuradda samaysmaan. Midka koowaad waa jidka bayoolajiga ah: noolaha badda ayaa kalsiyum kaarboonaat ka samaysta qolofkooda, marka ay dhintaanna hadhaagoodu wuxuu ku uruuraa salka badda. Midka labaad waa jidka kiimikada ah: kalsiyum kaarboonaat ayaa si toos ah uga soo qulqula biyaha marka xaaladaha heerkulka, cadaadiska iyo kaarboon labada ogsaydh ay isbeddelaan. Godadka dhagaxa ee la yiraahdo hogag (caves) waxay badanaa ka samaysmaan gobollo nuurad ah, maxaa yeelay biyaha aashitada khafiifka ah leh ayaa dhagaxa milmiya.

Astaamaha kiimikada

Nuuraddu si fudud ayay ugu falcelisaa aashitada milgo leh: marka aashitada haydrokloorik ee khafiifka ah lagu shubo, waxaa ka soo baxa xumbo kaarboon labada ogsaydh ah. Tijaabadan ayaa ah mid caadi ah oo lagu aqoonsado dhagaxa goobta. Marka nuuradda la gubo heerkul sare (habka la yiraahdo shiidid ama calcination), waxaa laga helaa nuurad-gubasho ah oo ah kalsiyum ogsaydh, oo ah saldhigga nuuradda dhismaha ee bir-dhoobada.

Isticmaalka

Nuuradda waxaa ugu isticmaal badan warshadaha sibidhka, halkaas oo lagu qaso dhoobo lana gubo si loo helo klinker. Waxa kale oo loo isticmaalaa dhagax dhismo, xajmiga wadooyinka (aggregate), nadiifinta birta ee foornooyinka, iyo hagaajinta carrada beeraha ee aashitada badan. Qaar ka mid ah noocyada nuuradda ee adag ee la sinjiyeeyo waxay noqdaan marmar (marble).