Oday

Oday waa erey Af-Soomaali ah oo lagu tilmaamo nin gaadhay da' weyn. Erayga wuxuu leeyahay laba dhinac: mid da'eed oo tilmaamaya sannado badan oo qofku noolaa, iyo mid bulsheed oo tilmaamaya boos uu qofku ku leeyahay go'aan-gaadhista beesha. Wadamada kale iyo luqadaha kale ereyga u dhigma — sida 'old man' ee Ingiriisiga — inta badan waxa uu tilmaamaa da'da oo keliya.

Wadarta ereyga waa 'odayaal' ama 'odayaasha'. Erayga la xidhiidha ee dumarka waa 'islaan' ama 'habar'. Marka la isticmaalo si maamul ah, 'odayaasha beesha' waxay tilmaamaan koox nimando ah oo la tashada arrimaha dhexdhexaadinta, dhaqaalaha guud iyo xidhiidhka beelaha kale.

Isticmaalka bulshada

Bulshooyinka Soomaaliyeed ee dhaqanka reer guuraaga ah, odayaasha waxay inta badan qaataan door go'aan-gaadhis ah. Waxay ka qayb qaataan shirarka beelaha, dhexdhexaadinta khilaafaadka, iyo go'aannada la xidhiidha daaqa, biyaha iyo guurka. Doorkan ma aha mid rasmi ah oo qoraal leh; waxa uu ku salaysan yahay aqoonsi bulsheed iyo aqoon ku saabsan taariikhda beesha.

Xeerka iyo dhexdhexaadinta

Nidaamka xeerka Soomaaliyeed — kaas oo ah xeer af-ku-taal oo ku salaysan heshiisyo beeleed — odayaashu waxay ka soo baxaan xaakinno iyo kuwa fuliya. Marka khilaaf dhaco, laba dhinac waxay magacaabaan odayaal wakiil ka ah, kuwaas oo isla dhigaya arrinta oo doonaya heshiis, badanaa iyada oo lagu xisaabtamayo mag ama magdhow.

Isbeddelka casriga ah

Magaalaynta, waxbarashada casriga ah iyo hay'adaha dowladda ayaa yaraynaya awoodda go'aan-gaadhista ee odayaasha meelaha qaar. Si kastaba, hannaanka dhexdhexaadinta beeleed weli waa mid la isticmaalo, gaar ahaan meelaha maxkamadaha rasmiga ah aan si xoog leh uga jirin. Isku-dhafka xeerka iyo sharciga rasmiga ah ayaa sidaas darteed noqday arrin laga doodo.