Ogsajiin

Ogsajiin (calaamad kiimikaad: O) waa curiye kiimikaad oo tirada atoomigiisa (tirada protoonnada ku jira xudunta atoomka) tahay 8. Xaaladda caadiga ah waxay ku jirtaa qaab gaas ah oo laba-atoom leh, O2, oo aan midab, ur ama dhadhan lahayn. Ogsajiin waa qayb weyn oo hawada dhulka ka mid ah, ilaa rubuc ka yar oo mugga hawada qalalan.

Ogsajiin wuxuu si dhow ugu xiran yahay nolosha: nooleyaasha aerobic-ga ah waxay isticmaalaan si ay cuntada u gubaan oo tamar uga soo saaraan (neefsasho). Sidoo kale waa qayb ka mid ah biyaha (H2O) iyo badi macdanaha qolofta dhulka. Isku-darka biyaha, ogsajiin wuxuu qaadaa qayb weyn oo miisaanka ka ah.

Sifooyin jireed iyo kiimikaad

O2 waa gaas heerkulka qolka. Marka la qaboojiyo aad ah wuxuu u beddelmaa dareere buluug khafiif ah. Ogsajiin waa oxidizer xoog leh, taas oo micnaheedu tahay inuu si fudud kula falgalo curiyayaal kale oo uu sameeyo oksaydh. Gubashada (dab) waa fal-galka degdega ah oo u dhexeeya ogsajiin iyo walxo shidaal ah. Ogsajiin isaga keliya ma gubto, laakiin wuxuu gubashada kordhiyaa.

Waxaa jira qaab kale oo ogsajiin ah oo saddex atoom leh: ozone (O3). Ozone-ka ku jira qaybta sare ee hawada ayaa nuugaa qayb ka mid ah fallaadhaha ultraviolet ee qorraxda. Ozone-ka u dhow dhulka, dhanka kale, waa wasakh hawo oo saameeya neefsashada.

Wareegga ogsajiin iyo photosynthesis

Dhirta, algae-ga iyo bakteeriyada qaar waxay ogsajiin sii daayaan iyaga oo iftiinka qorraxda ku isticmaalaya biyaha iyo kaarboon dioksaydhka (photosynthesis). Nooleyaasha neefsada waxay ogsajiinka isticmaalaan oo kaarboon dioksaydh soo celiyaan. Sidaas ayaa loo dhisayaa wareeg joogto ah. Ogsajiinka badan ee hawada dhulka waxaa la aaminsan yahay inuu ka soo baxay hawlgalka nooleyaasha photosynthesis sameeya muddo dheer ka hor.

Adeegsi

Isbitaallada waxay ogsajiin saafi ah u adeegsadaan bukaannada neefsashadu ku yar tahay. Warshadaha birta waxay ogsajiin ku isticmaalaan foornooyinka iyo alxanka (welding). Sidoo kale waxaa loo isticmaalaa gantaallada, halkaas oo ogsajiin dareere ah oo qaboojisan uu shidaalka ku gubto meel aan hawo lahayn. Cabbitaanka biyaha iyo daaweynta biyo wasakhda ayaa sidoo kale ogsajiin ku tiirsan.