Okapi

Okapi (magaca sayniska: Okapia johnstoni) waa xayawaan naasleey ah oo ku nool kaymaha qoyan ee bariga iyo waqooyi-bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo. Waa xubinta kaliya ee nool ee qoyska Giraffidae marka laga reebo geriga, taasoo ka dhigaysa qaraabada ugu dhow ee geriga. Inkastoo midabkiisa iyo xariiqyada lugaha ay u eg yihiin kuwa faraskii duurjoogta ahaa (zebra), okapi xidhiidh dhow lama laha.

Jidhka okapi wuxuu leeyahay dhogor bunni-madow oo dhalaalaysa, halka lugaha hoose iyo bawdooyinka ay ku yaalliin xariiqyo cad iyo madow oo is-daba-joog ah. Xariiqyadaas waxaa loo aqoonsadaa inay ka caawiyaan qarinta iftiinka kala qaybsan ee hoosta geedaha, iyo sidoo kale in ilmuhu raacaan hooyada. Labka ayaa leh laba qarni oo dhaadheer oo maqaar ku dahaaran (ossicones), sida geriga; dheddigga inta badan ma laha.

Astaamaha jidhka

Okapi wuxuu gaadhaa dherer garab oo qiyaastii mitir iyo badh ah, halka miisaankiisu ku dhow yahay dhawr boqol oo kiilo. Carrabkiisu aad buu u dheer yahay, waana bluu-madow, wuxuuna ku soo jiidaa caleemaha geedaha, xitaa wuu ku nadiifin karaa indhihiisa iyo dhegihiisa. Dhegaha waaweyn waxay tusinayaan inuu maqalka aad ugu tiirsan yahay si uu u ogaado halista, maadaama muuqaalka kaynta uu xaddidan yahay.

Nolosha iyo cuntada

Okapi wuxuu cuno caleemo, laamo yaryar, cawska, miraha iyo fangaska; sidoo kale wuxuu jeexjeexaa dhoobo iyo dambas si uu u helo macdanno iyo cusbo. Inta badan keligiis buu socdaa, mana isugu yimaaddaan koox waaweyn. Dheddigga ayaa uur qaada muddo dhawr bilood ah oo dheer, waxayna dhalaan hal dhal. Dhashu waxay bilowga nolosha ku qariyaan kayn qoto dheer, taasoo yaraynaysa halista ugaadhsigga.

Aqoonsiga sayniska

Dadka deegaanka ee kaymaha Ituri ayaa okapi aqoon u lahaa muddo dheer, laakiin sayniska reer Yurub kuma diiwaangelin ilaa horraantii qarnigii labaatanaad. Magaca sayniska waxaa lagu xidhay maamulihii Ingiriiska ee Harry Johnston, oo ka qayb qaatay soo gudbinta muunadaha. Kadib waxaa la caddeeyay in xayawaanku uu ka tirsan yahay qoyska geriga, ee uusan ahayn nooc faras ah.

Xaaladda badbaadada

Tirada okapi waxay hoos u dhacday sababo la xidhiidha jarista kaymaha, macdanta sharci-darrada ah, ugaadhsiga hilibka duurjoogta iyo colaadaha hubaysan ee bariga Kongo. Waxaa loo qoray nooc halis ku jira, waxaana jira kayn-xannaano gaar ah oo loogu talagalay ilaalintiisa. Barnaamijyada taranka xayawaanka lagu hayo beeraha xayawaanka waxay qayb ka yihiin dadaalka ilaalinta.