Oogo

Oogo waa dusha sare ee shay ama meel — taabashada ugu dibedda ah oo kala saarta gudaha iyo bannaanka. Xisaabta, gaar ahaan joomatari (cilmiga qaababka) iyo tobolooji (cilmiga sifooyinka joogtada ah ee qaababka), oogo waa qayb laba-cabbir leh: meel kasta oo ka mid ah, marka aad si dhow u eegto, waxay u ekaataa qayb ka mid ah bannaan siman.

Tusaalooyinka caadiga ah waxaa ka mid ah bannaanka siman (plane), kubbadda dusheeda (sphere), silindarka dusheeda iyo torus-ka (qaabka shumbulka). Waxaa muhiim ah in la kala saaro oogada iyo mugga: kubbad adag waa saddex-cabbir, halka dusheeda kubbadda ay tahay laba-cabbir.

Qeexid xisaabeed

Tobooloojiga, oogo waa 'manifold' laba-cabbir leh: meel bannaan oo qodob kastaa lahaan karo deris u eg goobo ka mid ah bannaanka siman. Oogooyinka waxaa lagu kala saari karaa sifooyin sida: ma xiran yihiin (compact) iyaga oo aan cidhif lahayn, ma leeyihiin dhinac laba ah (orientable) iyo tirada 'daloolada' oo loo yaqaan genus. Kubbadda dusheeda waa genus 0; torus-ka waa genus 1.

Cabbirka iyo qalloocnaanta

Joomatariga kala-duwan (differential geometry) wuxuu cabbiraa qalloocnaanta oogada. Qalloocnaanta Gauss waxay muujisaa in oogo tahay mid u eg kubbad (qalloocnaan wanaagsan), mid siman (eber), mise mid u eg koore-faras (qalloocnaan taban). Sifada muhiimka ah ee halkan ka soo baxday waa in qalloocnaanta gudaha lagu qiyaasi karo iyada oo aan laga baxsan oogada — taas oo saldhig u noqotay fikradda bannaanka qalloocan ee fiisigiska casriga ah.

Oogada dhulka

Cilmiga dhulka, oogada dhulka (dushiisa) waa xadka u dhexeeya dhuxusha dhulka iyo hawada ama biyaha. Waxaa lagu cabbiraa joog (elevation) iyo qaabab sida buuro, dooxooyin iyo bannaan. Sayniska dhulka wuxuu isticmaalaa modelo xisaabeed — geoid iyo ellipsoid — si loo qeexo oogada tixraaca loo isticmaalo cabbirka meelaha iyo joogga.