Ooraasiya

Ooraasiya (Ingiriisi: Eurasia) waa magaca lagu tilmaamo barta dhulka weyn oo ay wadaagaan qaaradaha Yurub iyo Aasiya. Labada qaarad kala go' badeed ma leh; waxaa kala saaray oo keliya xarriiq dhaqan iyo taariikh ah oo dadku isku raacay, taas oo badanaa maraysa buuraha Ural, webiga Ural, badda Kaspiyan iyo buuraha Kawkaas.

Ooraasiya waa barta dhulka ugu weyn adduunka marka la eego ballaca iyo tirada dadka. Boqolkiiba badan oo dadka dunida ah waxay ku nool yihiin, waxaana ka mid ah dalalka ugu dadka badan sida Shiinaha iyo Hindiya. Haddii Afrika lagu daro, magaca 'Afro-Ooraasiya' ayaa la isticmaalaa, maadaama Afrika iyo Aasiya ay ku xidhan yihiin barta Siinaay.

Xadka Yurub iyo Aasiya

Kala qaybinta Yurub iyo Aasiya waa mid dhaqameed, ma aha mid juqraafi cad. Qaabka caadiga ah waxaa loo aanaynayaa cilmi-baarayaal reer Yurub oo qarniyadii hore soo jeediyay in buuraha Ural noqdaan xadka bari. Sababtaas awgeed, dalal sida Ruushiya, Turkiga iyo Kazakhstan waxay dhul leeyihiin labada dhinac, waxaana loogu yeedhaa dalal 'ooraasiyaan'.

Muuqaalka dhulka

Ooraasiya waxay ka kooban tahay noocyo kala duwan oo deegaan: barxadaha barafka ah ee waqooyiga Siberia, kaymaha taiga, banaanka (steppe) ee dhexe, saxaraha sida Gobi iyo Rubuc al-Khali, iyo silsiladaha buuraha ugu sarreeya adduunka, oo uu ka mid yahay Himalaya. Webiyada waaweyn waxaa ka mid ah Volga, Yangtze, Ganges, Indus iyo Danube.

Taariikh iyo isku-xidhka

Banaanka Ooraasiya waxay muddo dheer ahayd wadada ay ku socdaalayeen dadka xoolo-dhaqatada iyo ganacsatada. Waddooyinka ganacsi ee loo yaqaan Wadada Xariirta waxay ku xidheen Shiinaha, Aasiya Dhexe, Fariiska iyo Badda Dhexe, iyaga oo gudbiyay alaab, diinta, farsamada iyo cudurro sidoo kale. Sidoo kale, luqado badan oo laga hadlo Yurub iyo Hindiya waxay ka soo jeedaan hal xidid oo la yiraahdo luqadaha Hindo-Yurubiyaan.

Isticmaalka siyaasadeed

Erayga 'Ooraasiyaan' waxaa sidoo kale loo isticmaalaa macne siyaasadeed. Tusaale, Ururka Dhaqaalaha Ooraasiya (Eurasian Economic Union) waa isbahaysi dhaqaale oo Ruushiya hoggaamiso oo dalal ka mid ah Aasiya Dhexe ku jiraan. Fikirka 'Ooraasiyaanimo' (Eurasianism) waa aragti fikir ah oo qabta in Ruushiya iyo deegaanka u dhow ay leeyihiin dariiq dhaqan oo ka duwan Yurubta galbeed.