Ooshiyaaniya

Ooshiyaaniya waa gobol juqraafi ah oo ka kooban Australia, Zeelaan Cusub, Guinea Cusub iyo kumanaan jasiiradood oo ku kala firirsan Badweynta Baasifiga. Waa gobolka ugu yar dhulka aadanaha ee adduunka marka la eego cabbirka dhulka bannaan, laakiin bad-ahaan wuu ballaaran yahay: masaafada u dhaxaysa jasiiradaha waxay gaadhaysaa kumanaan kiiloomitir.

Ooshiyaaniya lagama wada raacsana xuduudaheeda. Qaar waxay ku daraan oo keliya jasiiradaha Baasifiga, halka qaar kalena ay ku daraan Australia sida qaarad. Sidoo kale, ma jirto heshiis buuxa oo ku saabsan haddii jasiiradaha sida Hawaii ama Jasiiradaha Malay lagu tiriyo gobolka.

Qaybaha caadiga ah

Sida caadiga ah waxaa la qaybiyaa afar qaybood: Australasia (Australia iyo Zeelaan Cusub), Melanesia (Guinea Cusub, Jasiiradaha Solomon, Vanuatu, Fiji, Kaledoniya Cusub), Micronesia (Kiribati, Jasiiradaha Marshall, Palau, Nauru, Jasiiradaha Mariana), iyo Polynesia (Samoa, Tonga, Tuvalu, Jasiiradaha Cook, Tahiti iyo Hawaii). Qaybintaas waxay ku salaysan tahay taariikh, dhaqan iyo juqraafi.

Dabeecadda dhulka iyo cimilada

Jasiiradaha waxay u kala baxaan laba nooc oo weyn: jasiiradaha volkaanaha ee dhaadheer oo carro bacrin ah leh, iyo jasiiradaha koraalka (atoll) ee hooseeya oo aan biyo macaan badan lahayn. Australia inteeda badan waa lamadegaan iyo dhul-daaqsimeed engegan; Zeelaan Cusub waxay leedahay cimilo qabow oo dhexdhexaad ah. Kor u kaca heerka badda iyo duufaannada kulaylaha ah waxay si gaar ah u saameeyaan dowladaha atoll-ka ee sida Tuvalu, Kiribati iyo Jasiiradaha Marshall.

Dadka iyo taariikhda

Australia iyo Guinea Cusub waxaa dad ku noolaa in ka badan afartan kun oo sano. Faafitaanka Austronesian-ka ayaa mar dambe gaadhay Micronesia iyo Polynesia iyada oo la adeegsanayo doonyo iyo naaftooyin xiddigaha, mowjadaha iyo shimbiraha ku saleysan. Qarniyadii 18-aad ilaa 20-aad, quwadaha reer Yurub — gaar ahaan Britain, Faransiiska, Jarmalka iyo dabadeed Mareykanka — ayaa gumeystay inta badan gobolka. Xornimada badankeed waxay timid intii u dhaxaysay 1960-meeyadii iyo 1980-meeyadii, halka qaar sida Polynesia-da Faransiiska iyo Guam ay weli xidhiidh siyaasadeed la leeyihiin dowlado kale.

Dhaqaalaha iyo hay'adaha

Dhaqaalaha Australia iyo Zeelaan Cusub wuxuu ku tiirsan yahay macdanta, beeraha iyo adeegyada; dowladaha jasiiradaha yaryar waxay badanaa ku tiirsan yihiin kalluumeysiga, dalxiiska, gargaarka dibadda iyo lacagta ay diraan muhaajiriinta. Forum-ka Jasiiradaha Baasifiga waa hay'adda ugu weyn ee siyaasadeed ee gobolka, waxaana ay ka hadashaa arrimaha cimilada, badda iyo amniga.