Orkhan

Orkhan (Turki: Orhan Gazi) wuxuu ahaa taliyihii labaad ee beelaha Cusmaaniyiinta ee Anadolu galbeed. Wuxuu ku guulaystay aabbihiis Cusmaan I qiyaastii sannadkii 1324, wuxuuna xukumay ilaa dhimashadiisa qiyaastii 1362. Xilligiisa ayaa lagu qiyaasaa marxaladda ay imaaraaddu ka guurtay koox beeledyo ah oo xuduudda ku nool una gudubtay dawlad leh magaalo caasimad ah, maamul canshuureed, iyo ciidan joogto ah.

Waxa xilligiisa lagu xusuusto saddex arrimood oo waaweyn: qabsashada magaalooyinka waaweyn ee Bisaantiyada ee Anadolu waqooyi-galbeed, dhisidda hay'ado maamul iyo waxbarasho, iyo gudubka koowaad ee Cusmaaniyiintu ku tallaabsadeen Yurub ee Gacanka Gallipoli. Tallaabooyinkaas ayaa saldhig u noqday ballaarintii uu wadeen wiilkiisa Muraad I iyo kuwii ka dambeeyay.

Qabsashada magaalooyinka Bisaantiyada

Bursa (Prusa), oo muddo dheer la hareereeyay, ayaa gacanta u gashay Cusmaaniyiinta bilowgii xukunkiisa, waxayna noqotay xarunta dawladda. Kadib waxaa la qabsaday İznik (Nicaea) iyo İzmit (Nicomedia). Habka lagu adkaaday inta badan ma ahayn duullaan degdeg ah; waxa uu ku tiirsanaa go'doomin dheer, gooynta wadooyinka saadka, iyo hoos u dhaca awoodda Bisaantiyada oo dagaallo sokeeye ka jireen.

Xiriirka Bisaantiyada iyo gudubka Yurub

Orkhan wuxuu la sameeyay Bisaantiyada xiriir aan mar walba dagaal ahayn. Wuxuu taageero ciidan siiyay Yooxanaa VI Kantakouzenos xilligii uu ku jiray loolanka carshiga, waxaana la xiriiriyaa guur uu la galay Theodora, gabadha Kantakouzenos. Adeegga ciidan ee dhinaca Yurub ayaa fursad u siiyay ciidamada Cusmaaniyiinta inay barteen dhulka Thrace. Qiyaastii bartamihii shanaatanaadkii, hoggaanka wiilkiisa Süleyman Paşa, waxaa la qabsaday Çimpe iyo kaddib Gallipoli, taasoo noqotay saldhigii joogtada ahaa ee Cusmaaniyiintu ku yeesheen Bariga Yurub.

Maamulka iyo hay'adaha

Xilligiisa waxaa la sheegaa in la daabacay lacagtii ugu horreysay ee Cusmaaniyiinta oo magaciisa sida, taasoo calaamad u ah madax-bannaani siyaasadeed. Waxaa sidoo kale la abaabulay qaybo ciidan oo joogto ah — lugta yaya iyo fardooleyda müsellem — halkii laga isku hallayn lahaa oo kaliya duulaan beeleed. Waxaa İznik lagu aasaasay madrasad (dugsi sare oo diimeed), waxaana la dhisay masaajido, imaarado (xarumo cunto qaybin) iyo suuqyo magaalooyinka cusub ee la qabsaday. Nidaamka waqafka ayaa la adeegsaday si loo maalgeliyo hay'adahaas.