Osiris

Osiris (Masaaridii hore: Wsjr, badanaa loo akhriyo "Usir") waa mid ka mid ah ilaahyada ugu caansan diinta Masar hore. Waxaa loo aqoonsan jiray boqorka dunida geeriyoonayaasha iyo qofka xukuma nafta marka ay dhimato. Sawirkiisa caadiga ah wuxuu muujinayaa nin duudduuban oo maro cad ku duudduuban, wejigiisuna cagaar ama madow yahay, gacmihiisana ku haya usha xoolo-jirka (heka) iyo karbaashka (nekhekh) – calaamado xukun.

Caqiidada Osiris waxay qeyb ka ahayd nidaam fikireed oo isku xidha beeraha, dhulka barwaaqada ah iyo nolosha ka dambeysa. Cagaarka wejigiisa waxaa inta badan lagu micneeyaa dib-u-cusboonaysiin iyo koritaan, iyadoo xidhiidh la sameeyay inta u dhaxaysa daadka Webi Niil iyo dib-u-soo-noolaanshaha.

Sheekada asaasiga ah

Sheekada ugu caansan waxay sheegaysaa in Osiris uu ahaa boqor dhulka xukumay, kadibna uu walaalkiis Set dilay. Isis, oo ah xaaskiisa iyo walaashiis, ayaa raadisay meydkiisa oo ku guulaysatay inay soo celiso xoogaa nolol ah muddo gaaban, taasoo ay ka dhalatay wiilkooda Horus. Osiris kadib wuxuu noqday xaakim ka talinaya dunida hoose (Duat), halka Horus uu la tartamay Set xukunka dhulka. Sheekadan waxay diyaarisay aasaas fikradeed oo lagu caddeeyo sharcinimada boqorka nool: boqorka nool waxaa la barbar dhigay Horus, boqorka dhintay Osiris.

Xukunka nafta

Qoraallada duugga, gaar ahaan kuwa loo yaqaan "Kitaabka Maalinta" (Buugga Dhimashada), waxay muujinayaan gole xukun oo Osiris ku fadhiyo horyaalka. Halkaas ayaa qalbiga qofka dhintay lagu miisaamaa balanbaalis Maat (calaamadda kala-hagaajinta iyo xaqiiqda). Haddii qalbigu miisaanka la simnaado, qofka waxaa loo oggolaadaa inuu galo nolosha ka dambeysa; haddii kale wuu waayaa. Habkani wuxuu ahaa nooc ka mid ah xisaabinta dhaqanka iyo anshaxa qofka.

Cibaadada iyo goobaha

Xarunta ugu weyn ee cibaadada Osiris waxay ahayd magaalada Abydos, halkaas oo lagu qaban jiray xaflado sannadle ah oo dib u soo bandhigaya sheekada dhimashadiisa iyo dib-u-noolaanshihiisa. Goobo kale, sida Busiris ee gobolka Delta, ayaa sidoo kale xidhiidh la lahaa. Muddooyinkii dambe, dad badan oo aan boqorro ahayn ayaa magacooda lagu xidhiidhiyay Osiris marka la aaso, taasoo muujinaysa in caqiidadu ka faafto boqortooyada oo keliya.

Isbeddellada dambe

Xilligii Girigga iyo Roomaanka, Osiris waxaa lagu daray nidaamyo cibaado cusub, gaar ahaan qaabka Serapis, oo isku dhafay astaamo Masaari iyo Giriig ah. Cibaadada Isis, oo la xidhiidha, ayaa gaadhay meelo badan oo ka baxsan Masar. Qoraayaasha Giriigga sida Plutarch ayaa qoray nuqullo sheekada Osiris ah oo ay ku dareen fasiraaddooda, taas oo ah mid ka mid ah ilaha ugu buuxda ee sheekada oo dhammaystiran.