Osmiyaam

Osmiyaam (calaamadda kiimikada: Os, lambarka atamiga: 76) waa curiye kiimikaad ah oo ka tirsan biraha kooxda balaatiinamka (platinum group metals). Waa bir adag, midabkeedu yahay buluug-cawlan oo dhalaalaya, waxaana lagu yaqaan inay ka mid tahay curiyayaasha ugu cufnaanta badan ee dabiiciga ah. Cufnaanteeda waxay ku dhow dahay 22.6 garaam mitir-jibbaaran kasta oo santimitir ah, taasoo la mid ah ama ka sarreysa tan iridiyaam.

Osmiyaam waxaa lagu helaa dabiicad ahaan isku-dhaf lala leeyahay biraha kale ee balaatiinamka, gaar ahaan macdanta balaatiinamka iyo tan nikalka. Waxaa laga soo saaraa hab suulasho ah oo ka mid ah geeddi-socodka safaynta balaatiinamka. Tirada sannadlaha ah ee la soo saaro aad bay u yar tahay marka la barbar dhigo biraha kale ee ganacsiga.

Sifooyinka jireed iyo kiimikaad

Osmiyaam waa mid aad u adag oo jajabnaanta u nugul (brittle) xitaa marka la kululeeyo. Heerka dhalaalidda iyo kan karkarintuba aad bay u sarreeyaan. Marka budada osmiyaam ee jajaban lala kulmo hawada, waxay samaysaa osmiyaam tetroxide (OsO4), oo ah walax si fudud u uumi-baxda, ur gaar ah leh, oo sun u ah indhaha iyo neefsashada. Sababtaas awgeed shaqada budada osmiyaam waxay u baahan tahay hawo-marin iyo taxaddar.

Isticmaalka

Isticmaalkeeda inta badan waa isku-dhafyo (alloys) lala sameeyo iridiyaam ama balaatiinam, si loo helo walxo aad u adag oo xoqid u adkeysta. Waxaa loo isticmaalay caarada qalinka biiraha, xiriirinta korontada, iyo qalabka cabbiraadda ee saxsanaanta u baahan. Osmiyaam tetroxide sidoo kale waxaa loo adeegsadaa bayoolajiga si loo midabeeyo unugyada la eegayo mikroskoobka, iyo sidoo kale kimistariga isku-dhafka (catalyst) qaar.

Taariikh

Osmiyaam waxaa la aqoonsaday horraantii qarnigii 19-aad, iyadoo lagu helay haraaga ka hadha marka macdanta balaatiinamka lagu milmo aqua regia. Magaca wuxuu ka soo jeedaa ereyga Giriigga ah ee ka dhigan 'ur', taasoo tilmaamaysa urta oksaydheedu leeyahay.