Qaangaadh

Qaangaadh (sidoo kale loo yaqaan hanaqaad) waa qofka gaaray marxaladda koritaanka buuxda ee jirka iyo taranka, sidoo kalena, marka la eego sharciga, lagu tiriyo qof iskiis u qaadan kara mas'uuliyad. Erayga waxaa lagu micneeyaa laba dariiqo oo kala duwan: mid bayoolaji ah oo ku saleysan bislaanshaha jirka, iyo mid sharci ah oo ku saleysan da' go'an oo dowladdu dejisay.

Kala duwanaanshahaas awgiis, qof waxaa suurtogal ah inuu jirkiisu qaangaadhay yahay, laakiin sharci ahaan weli loo tiriyo caruur. Sidoo kale, bulshooyin badan waxay leeyihiin calaamado dhaqameed ama diimeed oo kala saara caruurnimada iyo qaangaadhnimada, oo aan lagu xidhin oo keliya da'da.

Dhinaca bayoolajiga

Bayoolaji ahaan, qaangaadhnimadu waxay bilaabataa marka uu dhammaado kuruunbeegga (puberty), taasoo ah marxalad hormoonnadu keenaan isbeddello jireed: koritaan degdeg ah oo dherer ah, soo baxa astaamaha taranka, iyo helitaanka awoodda taranka. Ka dib, lafuhu waxay gaadhaan xidhitaan, koritaanka dhererkuna wuu istaagaa. Marxaladdan waxay caadi ahaan dhacdaa inta u dhaxaysa da'da tobanaadka dambe iyo bilowga labaatanaadka, laakiin waqtigu wuu ku kala duwan yahay shakhsiyaadka.

Dhinaca sharciga

Dalal badan waxay da'da qaangaadhnimada sharciga dhigaan 18 sano, sida ku xusan Axdiga Xuquuqda Ilmaha ee Qaramada Midoobay oo ilmaha ku qeexaya qof ka yar 18 sano marka aan sharci kale ka duwanayn. Marka qofku gaadho da'daas, wuxuu helaa xuquuq iyo waajibaad: heshiis gelid, codbixin, dacwad oo magaciisa ah, iyo mas'uuliyad dembi oo buuxda. Waxaa jira arrimo qaar oo da' ka duwan loo dejiyo, sida guurka, shatiga baabuurka ama xilalka siyaasadeed.

Dhinaca maskaxda iyo bulshada

Cilmi-nafsiga koritaanku wuxuu qaangaadhnimada ku qiyaasaa awoodda go'aan-gaadhista, maaraynta dareenka, iyo qaadista mas'uuliyadda qoys iyo shaqo. Qaybaha maskaxda ee la xidhiidha qorsheynta iyo xakamaynta dareenka waxay sii koraan ilaa labaatanaadka. Sidaas darteed cilmi-baadhayaal qaar waxay adeegsadaan ereyga 'qaangaadhnimo soo baxaysa' marxaladda u dhaxaysa dhalinyaronimada iyo qaangaadhnimada buuxda.

Dhaqan iyo caado

Bulshooyin badan, oo ay ku jiraan kuwa Soomaaliyeed, waxay qaangaadhnimada ku xidhaan kartida qofka ee uu wax ku qabsado, guur, iyo ka qaybgalka gogosha iyo go'aannada beesha, ee ma aha oo keliya tirada sannadaha. Diinta Islaamka, waajibaadka cibaadadu waxay bilaabmaan marka la gaadho bislaanshaha (buluugh) iyo caqli-fayoobida, taasoo laga yaabo inay ka hor timaaddo da'da sharciga rasmiga ah ee dawladu dejisay.