Qaansuu alguuri

Qaansuu alguuri (Al-Ashraf Qaansuu alGhuuri) wuxuu ahaa suldaankii labaad ka dambeeya ee boqortooyada Mamluukiyiinta ee Masar iyo Shaam. Wuxuu xukun qabtay ilaa 1501 ilaa 1516, taasoo ka dhigaysa mid ka mid ah muddooyinka ugu dheer xukunka Mamluukiyiinta dabayaaqadeeda. Sida suldaannada kale ee waqtigaas, wuxuu asal ahaan ka soo jeeday addoommo-askari (mamluuk) la keenay gobolka Kawkaas, kuna soo kortay tababarka milatari ee Qaahira.

Xukunkiisa wuxuu ku dhammaaday dagaalkii Marj Daabiq oo dhacay agagaarka Xalab sannadkii 1516, kaas oo ciidamada Cusmaaniyiinta uu hoggaaminayay Suldaan Saliim I ay kaga adkaadeen Mamluukiyiinta. Qaansuu alguuri wuxuu dagaalkaas ku dhintay, meydkiisana lama helin. Guuldarradaas ayaa albaabka u furtay in Cusmaaniyiinta ay Shaam iyo Masar la wareegaan, boqortooyadii Mamluukiyiintana ay ku dhammaato sannadka xigay.

Soo-korodhkiisa iyo la wareegidda xukunka

Ka hor inta uusan noqon suldaan, Qaansuu alguuri wuxuu soo maray darajooyin kala duwan oo maamul iyo milatari, oo ay ka mid yihiin xilal gobolka Shaam. Markii Suldaan alNaasir Muxammad ibn Qaaytbaay iyo suldaanno kale la beddelay muddo gaaban gudahood, amiirradii waaweynaa ee Qaahira ayaa doortay isaga. Sheekooyinka taariikhda waxay xusaan inuu bilowgii xilka ka gaabsaday, isagoo ka baqayay in isaga oo kale loo dilo—arrin muujinaysa xasilooni-darrada siyaasadeed ee waagaas. Wuxuu markii dambe xoojiyay awoodda dhexe, isla markaana la tacaalay khilaafyada amiirrada iyo cabashada askarta oo ku saleysneyd mushahar.

Dhaqaalaha iyo cadaadiska badda

Muddadii xukunkiisa, dhaqaalaha Masar wuxuu ku tiirsanaa canshuuraha ganacsiga qaraabiyaha ah ee Badweynta Hindiya oo mara Badda Cas. Soo galitaanka maraakiibta Boortaqiiska ee Badweynta Hindiya, ka dib safarkii Vasco da Gama, ayaa carqaladeeyay wadooyinkaas ganacsi. Qaansuu alguuri wuxuu diray maraakiib dagaal iyo ciidamo si loola dagaallamo Boortaqiiska xeebaha Hindiya, iyada oo la kaashanayay boqortooyada Gujaraat. Isku-dhacyadaas waxaa ka mid ahaa dagaal Mamluukiyiinta ka faa'iideysteen iyo mid kale oo ay ku guuldarreysteen; natiijadu ma ahayn in Boortaqiisku laga saaro badweynta. Sidoo kale wuxuu xoojiyay difaacyada Jidda iyo dekedaha Badda Cas.

Xiriirka Cusmaaniyiinta iyo Safawiyiinta

Bilowgii qarnigii 16-aad, Mamluukiyiinta waxay ku dhex jireen laba awood oo korodhay: Cusmaaniyiinta dhanka woqooyi-galbeed iyo Safawiyiinta Iiraan dhanka bari. Qaansuu alguuri wuxuu isku dayay siyaasad dheellitiran—inuu ilaaliyo xuduudda Anaadool oo aan si buuxda u galin dagaal. Cusmaaniyiinta waxay ku eedeeyeen inuu la xiriiray Safawiyiinta ka dib dagaalkii Chaaldiraan. Markii Saliim I u soo jeestay Shaam, labada geesood waxay ku kulmeen Marj Daabiq, halkaas oo qeybo ka mid ah amiirrada Mamluukiyiinta—gaar ahaan taliyaha Xalab—ay ka leexdeen dagaalka, taas oo si degdeg ah u burburisay safka Mamluukiyiinta.

Dhismayaasha iyo raadka

Qaansuu alguuri wuxuu Qaahira ka dhistay isku-xir dhismayaal ah oo ka kooban masaajid, madrasad, qubbad iyo dhismayaal ganacsi, kuwaas oo ku yaal xaafadda ilaa hadda loo yaqaan alGhuuriyya, agagaarka wadada alMucizz. Qubbaddii loo dhisay lafteeda waxay ka madhan tahay meydkiisa, maadaama uu ku baaba'ay goobta dagaalka. Dhismayaasha wuxuu ka mid yahay tusaalooyinka ugu dambeeyay ee farshaxanka dhismaha Mamluukiyiinta.