Qaitbay
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qaitbay (magaciisa buuxa ee suldaanka: al-Ashraf Sayf ad-Diin Qaitbay) wuxuu ahaa suldaan ka mid ah boqortooyadii Mamluuk ee xukumaysay Masar iyo Shaam. Wuxuu xukunka hayay ilaa saddex iyo labaatan sano oo bilaabmay dabayaaqadii 1460-meeyadii oo dhammaatay dabayaaqadii 1490-meeyadii. Muddadaas waxay ka mid tahay xilliyada ugu dheer ee suldaan Mamluuk ah uu talada hayo, taasoo xasillooni siyaasadeed siisay dawladda.
Mamluuk waxay ahaayeen fac askari ah oo asal ahaan addoomo la iibsaday oo tababar milatari qaatay, kadibna gaaray darajooyinka ugu sarreeya ee dawladda. Qaitbay isagu wuxuu ku soo baxay isla habkaas: waxaa la keenay Masar isagoo yar, waxaa la tababaray, waxaana uu ka gudbay darajooyinka ciidanka ilaa uu amiirnimo gaaray. Markii xukunka la wareegay, wuxuu ku tiirsanaa taageerada guutooyinka Mamluukta ee Qaahira.
Siyaasadda dibadda
Xilligiisa, awoodda Cusmaaniyiinta way sii korodhay bariga Anadolu iyo Shaamta woqooyi. Waxaa dhex maray dawladda Mamluuk iyo Cusmaaniyiinta colaado xuduud iyo dagaallo joogto ah oo ku saabsanaa gacan-ku-haynta gobollada u dhexeeya. Sidoo kale wuxuu xiriir ganacsi iyo diblomaasiyadeed la lahaa magaalo-dawladaha Talyaaniga, gaar ahaan Venice, oo Masar ka iibsan jiray xawaashka iyo badeecadaha ka yimaadda Hindiya.
Dhismayaasha
Qaitbay wuxuu caan ku yahay barnaamij dhisme oo ballaaran: masaajido, madaaris (madrasa), qubeyso, biyo-mareeno iyo qalcado. Naqshaddii Mamluukta ee xilligiisa waxaa lagu garto qurxin dhagax midab kala duwan leh, qubbado dhagax ah oo xardho fiican leh, iyo minaarado dhaadheer. Xabaashiisa iyo masaajidkiisa ku yaal xabaalaha waaweyn ee Qaahira waxay ka mid yihiin tusaalayaasha ugu caansan farshaxanka Mamluukta.
Qalcadda Qaitbay ee Iskandariya
Dhismaha ugu caansan ee magaciisa lagu yaqaan waa Qalcadda Qaitbay ee ku taal afka dekedda Iskandariya. Waxaa lagu dhisay goobtii ay hore u taagnayd Manaaradda Iskandariya (Pharos), oo dhulgariir dhowr jeer ah burburiyeen; qaar ka mid ah dhagxaanta manaaradda ayaa la aaminsan yahay in dhismaha lagu adeegsaday. Qalcaddu waxay qayb ka ahayd nidaam difaac oo xeebeed oo lagu ilaalinayay dekedaha Masar. Maanta waa goob dalxiis iyo taariikh.