Qaraabakiil

Qaraabakiil waa hab go'aan-qaadasho oo qofka wax hayaa uu shaqo, fursad, adeeg ama kheyraad ku siiyo dad uu qaraabo ama xidhiidh gaar ah la leeyahay, isagoon raacin shuruudaha karti iyo tartan ee caadiga ah. Af-Soomaaliga waxaa sidoo kale loogu yeedhaa 'gabood' ama 'eexo'. Luqadaha kale waxaa loo yaqaan nepotism (Ingiriisi), محاباة (Carabi), iyo népotisme (Faransiis).

Erayga guud ahaan waxaa loo isticmaalaa hawlaha dawladda iyo hay'adaha dadweynaha, halkaas oo xilku yahay amaano loo dhiibay dadka guud. Waxaa sidoo kale ka jira shirkadaha gaarka ah, ururrada bulshada iyo machadyada waxbarashada. Marka la barbardhigo laaluushka, qaraabakiil badanaa lacag toos ah kuma lug lahan; waxa la weydaarsanayaa waa xidhiidh bulsho iyo ilaalin dan qoys.

Asalka erayga

Ereyga Ingiriisiga ah nepotism wuxuu ka soo jeedaa erey Laatiin ah oo micnihiisu yahay 'ina-adeer' ama 'wiil walaal'. Waxaa la xidhiidhiyaa dhaqan taariikhi ah oo hoggaamiyayaal diimeed ay xilal iyo hanti u qoondayn jireen qaraabadooda. Kadib erayga wuxuu u fidey guud ahaan dhammaan noocyada eexda qaraabo.

Sida uu u dhaqmo

Qaraabakiil wuxuu inta badan ka dhex muuqdaa qorista shuruudaha shaqada si loo habeeyo qof gaar ah, xulashada dad aan tartan furan lagu marin, dallacsiinta aan waxqabad ku saleysneyn, iyo qandaraasyada la siiyo shirkado ay leeyihiin dad xilligaa xilka haya la xidhiidha. Waxaa caadi ah in habraacyada rasmiga ah la dhammaystiro qaab muuqaal ah, halka go'aanka dhabta ah horay loo gaadhay.

Saameyn

Marka xulashadu ku saleysan tahay xidhiidh ee aysan ahayn karti, waxaa hoos u dhaca tayada adeegga dadweynaha iyo kalsoonida dadku ku qabaan hay'adaha. Waxaa sidoo kale dhalan kara dhaqdhaqaaq shaqaale oo hoos u dhac ku yimaado, iyo in dhallinyarada aqoonta leh ay fursad waayaan. Dhinaca dhaqaalaha, kheyraadka ma tago meesha ugu waxtarka badan.

Talaabooyinka laga hortagayo

Waxaa caadi ah in dalal iyo hay'ado ay dejiyaan sharciyo is-hortaag danaha ah (conflict of interest), oo qofka waajib ku ah inuu shaaco ka bixiyo xidhiidhka qaraabo ee jira, kana baxo go'aanka. Talaabooyinka kale waxaa ka mid ah tartan furan oo lagu naadiyo, guddiyo xulasho oo madax-bannaan, hanti-sheegasho joogto ah, iyo hay'ado hubinta iyo baadhista fulisa. Waxtarka talaabooyinkaas wuxuu ku xidhan yahay in dhab ahaan la fuliyo.