Qarankhaacinta

Qarankhaacinta (Ingiriisi: treason) waa dembi sharci oo lagu tilmaamo marka muwaadin ama qof daacadnimo u leh dawlad uu ficil ku sameeyo oo lagu wiiqayo amniga ama madaxbannaanida dalkaas. Tusaalooyinka caadiga ah waxaa ka mid ah in la garab galo cadow dagaal ku jira dalka, in warbixinno milateri oo qarsoodi ah la siiyo dawlad shisheeye, ama in lagu dhaqaaqo afgembi hubaysan oo lagu riddo nidaamka dastuuriga ah.

Dhammaan nidaamyada sharciga ee dunida ma isku mid aha qeexidda dembigan, laakiin waxaa ka wada muuqda laba shuruudood: xiriirka daacadnimo ee ka dhexeeya qofka iyo dawladda (badanaa dhalashada ama deganaanshaha), iyo ficil dibadda u muuqda oo aan ahayn kaliya fikir ama hadal. Qarankhaacinta waxay ku jirtaa dembiyada ugu culus ee sharciga dembiyada dalal badan, waxaana ciqaabteedu marar badan noqotaa xabsi daa'in ama, meelaha ay dilku sharci yahay, xukun dil.

Taariikhda fikradda

Asalka ereyga wuxuu ka soo jeedaa sharciyada boqortooyada, halkaas oo lagu qeexi jiray khiyaanada boqorka ama xukunka lagu dhaqaaqo. Sharciga Ingiriiska ee qarniyada dhexe waxaa la kala saari jiray 'high treason' (ka dhanka boqorka iyo dawladda) iyo 'petty treason' (khiyaano lagu sameeyo qof sare oo shakhsi ah, sida sayidka addoonka ama ninka xaaskiisa). Markii dawladaha qaran ee casriga ah soo baxeen, xarunta daacadnimadu waxay ka wareegtay shakhsiga boqorka una wareegtay dawladda iyo dastuurka.

Qaabka sharciyeed

Sababtoo ah dembigu wuxuu si fudud u noqon karaa qalab lagu cadaadiyo mucaaradka siyaasadda, dalal badan ayaa dastuurkooda ku qeexay si adag, si aan loo ballaarin. Tusaale ahaan, dastuurka Maraykanku wuxuu qarankhaacinta ku xaddiday oo keliya in la wado dagaal ka dhan ah dalka ama la garab galo cadowga, wuxuuna dalbanayaa laba markhaati oo isku ficil daaha ka qaaday ama qirasho maxkamad furan lagu sameeyay. Dalal kale waxay dembiga ku hoos qorayaan qaybta 'dembiyada ka dhanka amniga qaranka' ee xeerka ciqaabta.

Kala saarka dembiyada la mid ah

Qarankhaacinta waa in laga kala saaro dembiyo dhow oo ay ka mid yihiin basaasnimada (sirdoonka la siiyo dal kale), fallaagannimada ama kacdoonka hubaysan, iyo kicinta rabshadaha siyaasadeed. Kala duwanaanshaha ugu weyn waa xiriirka daacadnimo: qof ajnabi ah oo dal ku basaasa badanaa laguma dacweeyo qarankhaacin, maxaa yeelay ma laha waajib daacadnimo oo uu jebiyo. Sidoo kale, dhaleeceynta dawladda ama mucaaradka nabadeed guud ahaan kama mid aha, in kastoo dalal qaar ay xuduudda si fidsan u dhigaan.