Qarni

Qarni waa muddo waqti ah oo ka kooban boqol (100) sano. Erayga wuxuu ka soo jeedaa fikradda tirsiinta sannadaha kooxo-kooxo ah, si taariikhda loo qeybiyo qaybo la is barbar dhigi karo. Luqadaha kale waxaa loogu yeedhaa 'century' (Ingiriisi), 'siècle' (Faransiis) iyo 'قرن' (Carabi).

Qarniyada waxaa badanaa lagu tirsiiyaa iyadoo laga bilaabo taariikhda kalandarka Gregorian. Sannadaha 1 ilaa 100 waa qarnigii 1aad, 101 ilaa 200 waa qarnigii 2aad, oo sidaas ayaa loo sii wataa. Sida taas ka dhalatay, sannadaha 1901 ilaa 2000 waa qarnigii 20aad, halka 2001 ilaa 2100 ay yihiin qarnigii 21aad.

Habka tirsiinta

Waxaa jira laba hab oo la isticmaalo. Habka caadiga ah (mid xisaabta ku dhisan) wuxuu qarniga ku dhammaystiraa sanadka boqolaadka, tusaale qarnigii 20aad wuxuu ku dhammaaday 31 Diseembar 2000. Habka kale, oo caan ka ah isticmaalka maalinlaha ah, wuxuu isku darsamaa sannadaha isla lambar boqolaad wadaaga, sida '1900-yadii', markaas 2000 waxay noqotaa bilowga muddo cusub. Kala duwanaanshahan ayaa keenay dood ku saabsan goorta qarnigii 21aad bilaabmay.

Xiriirka cabbirrada kale

Qarni wuxuu ka weyn yahay toban-sanadle (deceynium ama 'decade', 10 sano) laakiin ka yar yahay kun-sanadle (millennium, 1,000 sano). Sidaas darteed, kun-sanadle kastaa wuxuu ka kooban yahay toban qarni, qarni kastaana wuxuu ka kooban yahay toban toban-sanadle.

Isticmaalka taariikhda

Taariikhyahannada waxay qarniyada u isticmaalaan qalab qeybsi, tusaale ahaan marka ay ka hadlayaan isbeddellada bulsho ama siyaasadeed ee muddo dheer socday. Si kastaba, xuduudaha qarniyada waa go'aan kalandar ah oo ma waafaqsana isbeddellada dhabta ah ee taariikhda; taas awgeed waxaa jira ereyo kale sida 'qarnigii sagaal iyo tobnaad ee dheeraaday' oo lagu tilmaamo muddo aan si sax ah ugu xirneyn tirinta boqolaadka.