Qarnigii 15aad
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qarnigii 15aad waa muddada u dhaxaysa sannadaha 1401 ilaa 1500 ee kalandarka Giriigoori/Juuliyaan. Waa qarni lagu xusuusto isbeddello ku dhacay ganacsiga, tignoolajiyada iyo dowladaha, gaar ahaan Yurub, Aasiya iyo Badweynta Hindiya.
Muddadan waxaa lagu tilmaamaa in ay tahay kala guur u dhaxaysa qarniyadii dhexe ee Yurub iyo waqtiga casriga hore. Hase yeeshee, kala qaybintaasi waxay ka timid falanqaynta taariikhda Yurub; qaaradaha kale waxay lahaayeen jadwal kala duwan.
Byzantium iyo Cusmaaniyiinta
Sannadkii 1453, ciidamada Cusmaaniyiinta oo uu hoggaaminayay Sultan Mehmed II ayaa qabsaday Konstantiniiya (Istanbul hadda). Taasi waxay soo afjartay Imbaraadooriyaddii Byzantium, oo ahayd sii-wadaha bariga ee Imbaraadooriyaddii Roomaanka. Cusmaaniyiintu waxay magaalada ka dhigteen xarunta dowladdooda, waxayna sii ballaariyeen xukunkooda Balkanka iyo Bariga Dhexe.
Safarada badda
Boortaqiisku waxay xeebaha galbeedka Afrika ku sameeyeen safaro is-xigxiga, iyagoo raadinayay waddo badeed oo Hindiya loo maro. Bartolomeu Dias wuxuu 1488 gaaray geeska koonfureed ee Afrika. Sannadkii 1492, Christopher Columbus oo taageero ka helay boqortooyada Isbaanishka ayaa gaaray jasiiradaha Kariibiyaanka, taasoo bilowday xiriir joogto ah oo u dhexeeya Yurub iyo Ameerika. Vasco da Gama wuxuu safarkiisii Hindiya bilaabay dabayaaqadii qarniga.
Bilowgii qarniga, maraakiibta Shiinaha ee uu hoggaaminayay Zheng He, oo ka socday boqortooyada Ming, waxay marar badan ku safreen Badweynta Hindiya, Bariga Afrika iyo Khaliijka. Safaradaas ayaa mar dambe la joojiyay go'aan dowladeed.
Daabacaadda iyo aqoonta
Bartamihii qarniga, Johannes Gutenberg oo ku sugnaa Mainz ee Jarmalka wuxuu horumariyay mishiin daabacaad oo isticmaalaya xarfo bir ah oo la kala saari karo. Habkaasi wuxuu hoos u dhigay qiimaha buugaagta, wuxuuna kordhiyay fidinta qoraallada Yurub. Isla waqtigaas, dhaqdhaqaaqa Renaissance-ka ee Talyaaniga wuxuu ku fidayay farshaxanka, dhismaha iyo daraasaadka qoraallada qadiimiga.
Aasiya, Afrika iyo Ameerika
Boqortooyada Ming waxay xukumaysay Shiinaha. Geeska Afrika iyo Bariga Afrika waxay lahaayeen magaalo-dekedo ganacsi oo la xiriira Badweynta Hindiya, sida Muqdisho, Barawe iyo Kilwa. Koonfurta Ameerika, boqortooyada Inca waxay ku ballaartay xeebta galbeed ee Andes-ka, halka Aztec-yadu ay xukumeen bartamaha Meksiko.