Qarnigii 17aad
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qarnigii 17aad waa muddada u dhaxeysa 1-da Janaayo 1601 iyo 31-ka Diseembar 1700 marka lagu xisaabtamo kalandarka Giriigoori. Waa qarni lagu garto isbeddello ku yimid dowlad-goboleedyada, ganacsiga badaha, iyo habka cilmi-baarista dabeecadda.
Inta lega badan qarnigan, awoodda siyaasadeed ee Yurub waxay u socotay dhanka boqortooyooyin dhexe oo ciidan joogto ah leh iyo canshuur habaysan. Isla mar ahaantaana, shirkado ganacsi oo dowladdu shati siisay — sida shirkadaha Hindiya-Bari ee Nederland iyo Ingiriis — waxay xakameeyeen waddooyinka ganacsiga badda ee Aasiya.
Siyaasadda iyo colaadda Yurub
Dagaalkii Soddonka Sano (1618–1648) wuxuu ku dhamaaday heshiisyada Westphalia, kuwaas oo aasaasay habka in dowlad kastaa xakamayso arrimaha gudahaeeda, gaar ahaan diinta. Ingiriiska waxaa ka dhacay dagaal sokeeye iyo dilkii Boqor Charles I (1649), ka dibna nidaam boqortooyo xadidan oo baarlamaan awood leh. Faransiiska, xilligii Louis XIV, wuxuu tusaale u noqday boqortooyada dhexe ee awoodda ku uruursan tahay.
Aasiya iyo Bariga Dhexe
Shiinaha, boqortooyadii Ming waxay dhacday 1644, waxaana meesheeda yimid Qing oo asal ahaan Manchu ah. Jabaan waxay hoos timid xukunkii Tokugawa oo xaddiday xiriirka shisheeye. Hindiya, dowladdii Mughal waxay xilligan gaartay baaxaddeeda ugu weyn. Boqortooyada Cusmaaniyiinta iyo Iiraan ee Safawiyiinta waxay isku hayeen xadadka Ciraaq iyo Kawkaas.
Geeska Afrika iyo badweynta Hindiya
Xeebaha Soomaaliyeed iyo magaalooyinka ganacsiga sida Muqdisho, Baraawe iyo Saylac waxay ka qayb qaateen ganacsiga badweynta Hindiya, oo ay ku jiray dhoofinta xoolaha, dhuxusha udgoonka iyo maro. Awoodda Boortaqiiska ee badaha waxay tartan la gashay Cusmaaniyiinta, Cumaan iyo shirkadaha Yurub. Xabashada, boqortooyada Solomonic waxay xilligan dhistay xarunta Gondar, kaddibna ka saartay wadaaddada Yesuwiyiinta.
Cilmi iyo fikir
Qarnigan waxaa lagu tilmaamaa bilowga habka cilmiga casriga ah: telescope-ka iyo indho-shareerka lagu daraaseeyay cirka iyo noolaha yaryar, sharciyada dhaqdhaqaaqa iyo cuf-jiidashada, iyo xisaabta cusub sida calculus. Falsafada, Descartes iyo kuwo kale waxay soo bandhigeen habab cusub oo shakiga iyo caqliga ku salaysan.