Qarnigii 17aad miilaadiga ka hor
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qarnigii 17aad miilaadiga ka hor waa muddo boqol sannadood ah oo bilaabmaysa sannadka 1700 ka hor miilaadiga oo dhammaanaysa 1601 ka hor miilaadiga. Muddadan waxay ku beegan tahay Da'da Naxaasta Dambe (Bronze Age) ee Bariga Dhow, Masar iyo Badweynta Mediterranean-ka.
Waxa muhiim ah ee muddadan lagu xusuusto waa kala go'itaanka boqortooyooyin waaweyn oo hore, iyo soo baxa quwado cusub sida Xeetiyiinta (Hittites) iyo Kassiitiyiinta. Xogta taariikhda waxay ku salaysan tahay qoraallo dhoobo ah (cuneiform), qoraallo Masaari ah, iyo qodista guuryaha hore (archaeology). Taariikhaha sannadaha muddadan waa qiyaas, oo cilmi-baarayaal ay isku hayaan kala duwanaansho ilaa qarni ku dhow.
Masar: xilliga kala guurka labaad
Masar muddadan waxay ku jirtay waxa loo yaqaan Xilliga Kala Guurka Labaad, oo awoodda dhexe ay ku kala jabtay. Waqooyiga delta-ha waxaa xukumay Hyksos, kooxo asal ahaan Bariga Dhow ka soo jeeda oo caasimad ka dhigtay Avaris. Koonfurta, magaalada Thebes waxay hoos joogtay boqortooyo Masaari ah oo iyada u taliyay. Kala qaybsanaantan waxay ku dhammaatay qarniyada ka dambeeyay, markii Thebes dib u midaysay dalka.
Mesobotamiya
Boqortooyada Baabil ee kowaad, oo Hammurabi horay u xoojiyay, waxay muddadan ku sii socotay itaal yaraansho. Xukun-qaadayaasha ka dambeeyay Hammurabi waxay lumiyeen gobollo, oo koonfurta waxaa ka kacay boqortooyo kale (Sealand). Kassiitiyiinta waxay tartiib tartiib u soo galeen dhulka, iyagoo dabadeed noqday xukumaayaasha Baabil.
Anatoliya iyo Xeetiyiinta
Anatoliya (Turkiga hadda) waxaa muddadan ka soo baxay Boqortooyada Xeetiyiinta ee Hore, oo caasimaddeeda ahayd Hattusa. Taliyayaal sida Hattusili I waxay ku fidiyeen awood dhanka koonfureed ee Suuriya. Xeetiyiinta waxay adeegsadeen luqad Hind-Yurub ah oo lagu qoray farta cuneiform, taasoo ka dhigaysa mid ka mid ah luqadaha Hind-Yurub ee ugu hore la diiwaangeliyay.
Meelo kale iyo dhaqaale
Kirete waxay lahayd dhaqan Minoowaan oo ku xiran ganacsiga badda; magaalooyinka Bariga Mediterranean-ka waxay isku xireen ganacsi naxaas, qalin (tin), iyo dhar. Dhulka Indus dhaqankii magaalooyinka waaweyn wuxuu horay u sii yaraaday, halka Shiinaha ay taariikhda dhaqameed ka sheegto xilliga Shang oo bilaabmaya isla qarniyadaas.