Qarnigii 1aad miilaadiga ka hor
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qarnigii 1aad miilaadiga ka hor (marmar loo soo gaabiyo QMH) waa muddadii bilaabatay sannadka 100 ka hor miilaadiga oo ku ekaatay sannadka 1 ka hor miilaadiga. Taariikhda qorniinka ee Yurub iyo Badda Dhexe, muddadan waxaa lagu tilmaamaa waqtigii Jamhuuriyadda Roomaanku ay ka gudubtay nidaam guddi-senate ah oo tartan hoggaamiyeyaal shaqsi ah ku dhex jiray, kadibna ay u gudubtay nidaam hal qof madax u yahay.
Muddadan gudaheeda waxaa kordhay ganacsiga fog ee isku xira Badda Dhexe, Bariga Dhexe, Hindiya iyo Shiinaha. Waddooyinka ganacsiga ee dhulka iyo badda waxay wadeen alaab, farsamo iyo fikrado, sidoo kalena waxay xoojiyeen xiriirka dawladaha waaweyn.
Roomaanka iyo isbeddelka nidaamka
Jamhuuriyadda Roomaanku waxay soo martay dagaallo sokeeye iyo tartan hoggaamin oo isdaba joog ah. Hoggaamiyeyaal ciidan oo taageero shacab iyo askar leh ayaa awoodda ku qabsaday habab ka baxsan caadada senate-ka. Dhammaadka qarniga waxaa la aasaasay nidaam uu hal qof (Augustus) awoodda ugu weyn hayo, kaas oo lagu magacaabo bilowga Boqortooyada Roomaanka. Isbeddelku ma ahayn hal tallaabo, ee wuxuu ahaa geedi socod sanado qaatay oo lagu ilaaliyay magacyadii hore ee hay'adaha.
Masar iyo Bariga Dhexe
Boqortooyadii Batalimiyiinta ee Masar waxay ku dhammaatay qarnigan, iyadoo dalku galay maamulka Roomaanka. Bariga, boqortooyada Bartiyiinta (Parthia) ayaa xuduud iyo tartan la lahayd Roomaanka, gaar ahaan Mesobotamiya iyo Armeeniya. Dagaallada iyo heshiisyada labada dhinac waxay qaabeeyeen xadka siyaasadeed ee qarniyo badan socday.
Aasiya iyo Afrika
Shiinaha, boqortooyada Han ayaa hayeysay maamul dhexe oo ballaaran, waxayna xoojisay waddooyinka galbeed ee ganacsiga xariirta. Hindiya waxaa jiray dawlado kala duwan oo dekedaha xeebta ku xiran ganacsiga badda. Afrika Bari iyo Geeska Afrika, dekedaha xeebta waxay ka qayb qaateen ganacsiga badda cas iyo badweynta Hindiya, iyadoo la iibin jiray foolmaroodi, cadar iyo alaab kale.