Qarnigii 21aad

Qarnigii 21aad waa qarniga hadda socda ee kalandarka Gregorian. Sida caadiga xisaabta kalandarka, wuxuu bilaabmay 1 Janaayo 2001 wuxuuna ku dhammaanayaa 31 Diseembar 2100. Dad badan waxay isticmaalaan hab kale oo qarniga ku xiraya sannadaha 2000-2099; labada hab waxay ka duwan yihiin oo keliya sannad bilow iyo dhammaad.

Qarniga hore ee qarnigan waxaa lagu tilmaamay isbeddel degdeg ah oo tignoolajiyada macluumaadka, kordhinta tirada dadka adduunka, iyo horumar caafimaad oo la socda caqabado deegaan ah. Dhaqaalaha adduunka wuxuu sii xoogaystay isku-xirnaan (globalization), halka awoodda siyaasadeed ee caalamka ay u wareegtay qaab badan-cutub ah oo dowlado cusub ka qayb qaadanayaan.

Tignoolajiyada iyo isgaarsiinta

Internetka iyo taleefannada casriga ah (smartphone) waxay noqdeen aalada ugu weyn ee isgaarsiinta iyo ganacsiga. Barxadaha baraha bulshada waxay beddeleen sida wararku u faafaan iyo sida ololeyaasha siyaasadeed loo abaabulo. Sannadihii dambe, sirdoonka farsamaysan (artificial intelligence) — nidaamyo kombuyuutar oo baraan xog badan oo qoraal ama sawir soo saaraan — wuxuu galay shaqo, waxbarasho iyo warfaafinta. Isla mar ahaantaana waxaa kordhay walaac ku saabsan asturnaanta xogta, amniga kombuyuutarka iyo faafitaanka war been ah.

Deegaanka iyo isbeddelka cimilada

Isbeddelka cimilada ayaa noqday mid ka mid ah mowduucyada ugu waaweyn ee siyaasadda caalamiga. Heshiisyo caalami ah, oo uu ugu caansan yahay Heshiiskii Paris ee 2015, waxay dowladaha ku dhiirrigeliyeen inay yareeyaan gaaska huurka (greenhouse gases) oo ka yimaada shidaalka fosilka. Tamarta cadceedda iyo dabaysha ayaa qiimaheeda hoos u dhacay, taasoo ballaarisay isticmaalkeeda. Wali, kororka heerkulka, abaaraha, iyo sarreynta heerka badda waxay saameyn ku yeesheen beeraha iyo guuritaanka dadka.

Caafimaadka iyo dadweynaha

Faafitaanka COVID-19, oo si ballaaran loo aqoonsaday sanadka 2020, wuxuu keenay xayiraado safar iyo dhaqaale caalami ah, waxaana la horumariyay talaallo si degdeg ah. Tirada dadka adduunka waxay gaartay heerar cusub, halka waddammo badan oo Yurub iyo Bariga Aasiya ay la kulmeen dhalasho hoose iyo dad gabooba. Magaalooyinku way sii ballaadheen, iyadoo in ka badan kala badh dadka adduunka ay magaalooyin ku nool yihiin.

Siyaasadda iyo colaadaha

Weerarradii 11 Sebtembar 2001 ee Mareykanka waxay horseedeen dagaallo Afgaanistaan iyo Ciraaq iyo isbeddel ku yimid siyaasadda amniga caalamka. Xiisaddii dhaqaale ee 2008 waxay dhaawac ku keentay suuqyada maaliyadeed. Kacaannadii Carabta ee 2011 waxay beddeleen dowladaha dhowr waddan oo Waqooyiga Afrika iyo Bariga Dhexe. Sannadihii 2020-yada, dagaalka Ukraine iyo colaadaha Bariga Dhexe waxay dib u qaabeeyeen suuqyada tamarta iyo isbahaysiyada milatari.