Qarnigii 22aad miilaadiga ka hor

Qarnigii 22aad miilaadiga ka hor waa muddo boqol sano ah oo bilaabatay sannadka 2200 ka hor miilaadiga oo ku dhammaatay 2101 ka hor miilaadiga. Waxay ka mid tahay xilligii Naxaasta Dhexe (Bronze Age) ee bariga dhexe iyo waqooyiga Afrika. Muddadan, dowlado waaweyn oo horay u jiray ayaa isbeddel ku yimid, halka kuwo cusubna soo baxeen.

Ilaha aan ku ogaano xilligan waxaa ka mid ah qoraallo qadiim ah (sida qoraalka fiiqan ee Mesobotamiya iyo hieroglyph-ka Masar), baaris qadiimiga ah, iyo cilmiga cimilada hore. Taariikhaha sannadaha ee muddadan ma aha kuwo la hubo si sax ah; taariikhyahannadu waxay isticmaalaan habab kala duwan oo tirinta sannadaha, taas oo keentay in taariikh kastaa leedahay khilaaf gaaban.

Mesobotamiya

Bilowgii qarnigan, boqortooyadii Akkad ee Mesobotamiya (Ciraaq maanta) waxay ku dhammaatay xoog-yaraansho iyo kala go'. Waxaa ka dambeeyay muddo kala firidhsan, kadibna waxaa kor u kacay magaalo-dowladihii Sumeriya. Dhammaadka qarniga waxaa xoogaystay dowladdii saddexaad ee Ur (la yiraahdo Ur III), oo maamul dhaqaale oo diiwaan badan leh sameysay.

Masar

Masar waxay galay waxa la yiraahdo Xilligii Kala-Guurka Koowaad. Awoodda dhexe ee boqortooyadii hore way jabtay, waxaana maamulka la wareegay taliyayaal gobolo (nomarch). Magaalooyinka Herakleopolis iyo Thebes ayaa noqday xarumo tartan ah. Dhammaadka qarniga, xoogagga Thebes ayaa bilaabay in ay dalka mar kale mideeyaan.

Isbeddelka cimilada

Cilmi-baarayaal badan waxay ku doodaan in ku dhawaad sannadka 2200 ka hor miilaadiga uu dhacay isbeddel cimilo oo abaar iyo qalayl la xiriira, kaas oo lagu magacaabo dhacdada 4.2-kilo-sano. Waxaa la sheegaa inay saameysay beeraha iyo socdaalka dadka ee bariga dhexe, halka ay qaar kalena ka shaki qabaan xoogga saameyntaas.

Meelo kale oo adduunka ah

Dooxada Wabiga Indus (Pakistan iyo waqooyi-galbeed Hindiya maanta) waxay bilaabatay marxalad hoos u dhac ah oo magaalooyinkii waaweynaa yaraadeen. Yurub iyo Waqooyiga Afrika waxaa jiray bulshooyin xoolo-dhaqato iyo beeraley ah oo aan qoraal lahayn. Geeska Afrika iyo Bariga Afrika, diiwaannada qoran ee muddadan ma jiraan, ee waxaa lagu tiirsan yahay oo keliya raad-raaca qadiimiga.