Qarnigii 23aad miilaadiga ka hor

Qarnigii 23aad ee ka horreeyay miilaadiga waa muddo boqol sannadood ah oo laga bilaabo sannadka 2300 ka hor miilaadiga ilaa 2201 ka hor miilaadiga. Waa qayb ka mid ah Da'dii Naxaasta (Bronze Age) hore ee Bariga Dhexe, Waqooyiga Afrika iyo qaybo ka mid ah Aasiya.

Taariikhda muddadan waxay ku salaysan tahay isku-dar diiwaannada qoran ee qadiimiga ah, cilmiga qadiimiga (archaeology) iyo baaritaanka kaarboonka. Taariikhaha la sheego badanaa waxay leeyihiin kala duwanaansho gaaraya tobanaan sano, maxaa yeelay diiwaannada boqornimo ee Mesobotamiya iyo Masar si kama' ah looma xidhi karo jadwalka casriga ah.

Mesobotamiya

Qarnigan waxaa lagu xusuustaa Boqortooyadii Akkad, oo ay aasaasay Sargon oo dhaxalkeeda ay wadeen boqorro ay ka mid ahaayeen Naram-Sin. Dowladdu waxay isku xidhay magaalo-dawladihii Sumer iyo dhulal ka baxsan iyaga, iyadoo la isticmaalayo maamul dhexe iyo af Akkadi ah oo diiwaanka lagu qoro. Dhammaadka qarnigan iyo bilowga kan xigay, xoogga Akkad wuu yaraaday, waxaana soo baxay kooxo iyo boqortooyooyin kale oo gobolka la wareegay.

Masar

Masar, qarnigan wuxuu ku beegan yahay dabayaaqadii Boqortooyadii Hore (Old Kingdom), gaar ahaan xilligii boqortooyada lixaad iyo boqorka la sheego inuu si dheer u xukumay, Pepi II. Awoodda boqorka ee dhexe way tabar yaraatay markii ay xoogaysteen taliyayaasha gobollada (nomarchs), taasoo horseedday muddadii kala qaybsanaanta ee loo yaqaan Xilligii Kala-guurka Koowaad.

Gobollada kale

Dooxada Indus waxay joogtay heerkeedii ugu ballaadhnaa ee magaalooyinka qorshaysan sida Mohenjo-daro iyo Harappa. Shiinaha, muddadan waxay ku beegan tahay dhaqamada Neolithic-ka dambe iyo bilowga isu-imaatinka siyaasadeed ee ka horreeyay diiwaanka qoran. Yurub, waxaa socday dhaqamada Da'dii Naxaasta ee hore, oo ay ku jiraan xidhiidho ganacsi oo dheer.