Qarnigii 24aad miilaadiga ka hor
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qarnigii 24aad miilaadiga ka hor waa muddo boqol sannadood ah oo bilaabatay 2400 ka hor miilaadiga oo ku dhammaatay 2301 ka hor miilaadiga. Waa qayb ka mid ah da'da Naxaasta (Bronze Age) hore, waqti uu qorista iyo maamulka dawladeed horumar weyn ku sameeyeen labada bar ee ugu waaweynaa: dhulka labada webi (Tigris iyo Yufraad) iyo dooxada Niil.
Ilaha aan ku ognahay qarnigan waa badiyaa alwaax dhoobo ah oo far-fiiqan (cuneiform) lagu qoray, qoraallo dhagax ah, iyo qabuuro boqorro. Taariikh-goynta muddadan weli lama hubo si sax ah; saynisyahannada waxay isticmaalaan xisaab kala duwan (taariikh sare, dhexe iyo hooseeya), sidaas darteed sannado gaar ah waa lagu khilaafsan yahay.
Mesobotamiya iyo boqortooyada Akkad
Qarnigan waxaa lagu xusuustaa kor u kaca Sargon ee Akkad, oo mideeyay magaalo-dawladihii Suumeer oo aasaasay maamul dhexe oo ka fidsan koonfurta Ciraaq ilaa waqooyiga Suuriya. Ka hor iyo intii lala jiray, magaalooyin sida Lagash, Umma, Kish iyo Uruk waxay ku dagaallamayeen dhul beereed iyo biyo-mareen. Xeerar hore ee cadaalad bulsho, sida kuwii Urukagina oo Lagash, waxay ka mid yihiin dokumentiyada muhiimka ah.
Maamulka Akkad wuxuu isticmaalay af Akkadiga oo af rasmi ah, iyada oo Suumeerku sii socdo qoraalka diinta. Waxaa la aasaasay hab canshuur, waardiye guryaha boqortooyada, iyo saraakiil magaalooyinka lagu qoondeeyo — talaabooyin muujinaya isbeddel ka magaalo-dawlad go'doonsan ilaa dawlad ballaaran.
Masar: Boqortooyada Hore
Masar waxay ku jirtay Boqortooyada Hore (Old Kingdom), gaar ahaan dhammaadka Boqortooyada Afraad iyo bilowga Shanaad. Dhismaha ahraamta wuxuu ka yaraaday cabbirka ahraamtii Giza, laakiin qorista qabuuraha iyo naqshadaha macbudyada waxay bateen. Qoraallada Piraamidka iyo qabuuraha saraakiisha waxay bixiyaan macluumaad ku saabsan maamulka gobollada (nome) iyo ganacsiga Nuubiya iyo Levant.
Meelo kale
Bariga, ilbaxnimada dooxada Indus waxay ku socotay wejigeeda magaalaysan; Mohenjo-daro iyo Harappa waxay lahaayeen qorshe magaalo, bacaad-mareen iyo miisaan ganacsi. Waqooyiga Suuriya, xarumo sida Ebla waxay hayeen kaydad alwaax dhoobo ah oo muujinaya ganacsi iyo heshiisyo. Yurub iyo Afrika badankeeda weli waxay ku jireen bulshooyin beeraley iyo xoolo-dhaqato oo aan qorin isticmaalin.