Qarnigii 30aad miilaadiga ka hor

Qarnigii 30aad miilaadiga ka hor waa muddadii u dhaxaysay qiyaastii sannadka 3000 iyo 2901 ka hor miilaadiga. Waxay ku dhacday xilligii hore ee Da'da Bronze-ka (Bronze Age) ee Bariga Dhexe, kaas oo ah waqtigii dadku bilaabeen isticmaalka macdanta bronze-ka ee ka samaysan naxaas iyo saldhig (tin).

Muhiimadda qarnigan ku jirta waxay ka timid isbeddello dhowr ah: koboca magaalooyinka Mesobotamiya, midowga Masar hore, iyo horumarka qorista. Taariikhyahannada muddadan waxay u tixgeliyaan xadka u dhexeeya taariikhda qoran iyo waqtigii ka hor qorista, sababtoo ah dukumeentiyada ugu horreeyay ee la akhriyi karo waxay bilaabmayaan agagaarkan.

Mesobotamiya

Magaalo-dowladaha Sumer — sida Uruk, Ur, Lagash iyo Kish — waxay lahaayeen dad tiro badan, macbudyo waaweyn (ziggurat), iyo hab maamul oo ku salaysan wadaaddada iyo boqorrada. Qorista mismaarka (cuneiform) waxaa lagu qorayay dhoobo qoyan, waxaana marka hore loo adeegsaday xisaabinta badeecadaha iyo cashuurta. Sidaas darteed diiwaannada ugu badan waxay ahaayeen tiro-kayd, ee ma ahayn sheeko taariikhi ah.

Masar

Masar waxay gashay xilligii Boqortooyada Hore (Early Dynastic), kaddib markii Masar Sare iyo Masar Hoose la mideeyay. Boqorradii ugu horreeyay waxay dhisay xabaalo lebenka laga sameeyay (mastaba) ee Abydos iyo Saqqara. Qorista hieroglyph-ka waxay iyaduna horumar gaartay, gaar ahaan calaamadaha magacyada boqorrada. Taariikhda saxda ah ee midowga wali waa mid lagu doodo.

Meelaha kale

Dooxada Indus waxay ku jirtay heerarka ka horreeyay ilbaxnimada Harappa, iyada oo tuulooyinka ay u kobcayeen xarumo ganacsi. Yurubta waxay ku sii jirtay Neolithic-ka iyo bilowga bronze-ka; taallada dhagaxa sida Stonehenge waxay marxalado dhis kala duwan soo martay xilligan agagaarka. Shiinaha waxaa jirtay dhaqammo dhoobo-samayn ah oo horseed u noqday dowladihii dambe. Aasaaska dhaqaalaha meelaha badankood wuxuu ahaa beerta waraabka iyo xoolo-dhaqashada.

Ilaha aqoonta

Aqoontii qarnigan waxay ka timid qodista qadiimiga, falanqaynta lafaha iyo abuurka, iyo qoraallada dhoobada. Sababtoo ah qoraallada ugu hore waa kuwo yar oo ku koobnaa xisaab, dhacdooyinka siyaasadeed ee sanad kasta laguma sheegi karo si sax ah; taariikhyahannada waxay ku tiirsan yihiin isbeddelka walxaha la helay.