Qarnigii 31aad miilaadiga ka hor
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
48 luqadood
Qarnigii 31aad miilaadiga ka hor (oo lagu soo gaabiyo 31aad KH) waa muddo boqol sano ah oo bilaabatay sanadka 3100 miilaadiga ka hor kuna dhammaatay sanadka 3001 miilaadiga ka hor. Waa qayb ka mid ah bilowgii xilligii Bronze-ka hore ee Bariga Dhexe iyo Waqooyiga Afrika.
Muddadan waxaa lagu sifeeyaa bilowga qorista (xisaab iyo diiwaan lagu duubo dhagax iyo dhoobo) iyo kobaca magaalooyinka. Taariikhaha sannadaha ee qarnigan inta badan waa qiyaas, waxayna ku salaysan yihiin xisaabinta boqorrada iyo tijaabooyinka karboonka.
Masar
Qiyaastii bilowga qarnigan ayaa caadi ahaan lagu xiraa mideynta Masar Sare iyo Masar Hoose ee hoos timid boqor keliya. Dhaqan-yaqaannada qaar magaca Narmer ayay ku xiraan geeddi-socodkaas, halka kuwo kale ay adeegsadaan magaca Menes ee suugaanta dambe. Waxaa la aasaasay Boqortooyadii Koowaad (Dynasty I), iyo xarunta maamul ee Memfis sida caado ah loo sheego.
Waqtigan waxaa Masar ka kobcay far hieroglyph-ka ah oo lagu qoro magacyada boqorrada iyo tirada canshuurta. Sidoo kale waxaa la sameeyay xabaalo tuubbo-qaab ah (mastaba) oo ku yaal Abydos iyo Saqqara.
Mesobotamiya
Koonfurta Ciraaq, xilligan wuxuu ku beegan yahay dhammaadka xilliga Uruk iyo bilowga xilliga Jemdet Nasr. Magaalada Uruk waxay ahayd mid ka mid ah kuwa ugu ballaaran adduunka waqtigaas. Farta cuneiform-ka ee dhoobada lagu qoro waxay ka gudubtay astaamo sawir ah oo xisaab ah una gudubtay nidaam ka sii qaabaysan.
Meelo kale
Yurub, xilligan waxaa ka socday dhismaha goobaha dhagaxa weyn (megalith). Bariga Aasiya iyo Koonfurta Aasiya waxaa ka jiray bulshooyin beeraley ah oo isu soo baxaya tuulooyin waaweyn, kuwaas oo hordhac u ahaa dhaqanka Wabiga Indus.