Qarnigii 32-aad ee miilaadiga ka hor

Qarnigii 32-aad ee miilaadiga ka hor waa muddo boqol sano ah oo bilaabatay qiyaastii sannadkii 3200 ka hor miilaadiga oo ku dhammaatay 3101. Waqtigan waxaa lagu tilmaamaa in uu ka mid yahay marxaladihii ugu horreeyay ee taariikhda qoran, maadaama qorista ay ku bilaabatay Mesobotamiya (Ciraaqda hadda) iyo Masar isla xilligaas.

Taariikhaha qarnigan lagu xiriiriyo inta badan waxay ku salaysan yihiin cilmiga qadiimiga (archaeology) iyo baaritaanka kaarboonka shucaaca leh, ee ma aha diiwaanno taariikhi ah oo isku xigxiga. Sidaas darteed tirooyinku waa qiyaas, waxaana suurtagal ah in ay ku kala duwan yihiin tobanaan sano.

Mesobotamiya iyo bilowga qorista

Magaalooyinka Sumer, gaar ahaan Uruk, waxay gaareen heer dad badan oo isku meel ku nool yihiin. Waxaa la isticmaalayay calaamado lagu duubo alaab-gelinta iyo canshuurta, kuwaas oo kobcay ilaa ay noqdeen far dhuuban oo dhagax iyo dhoobo lagu qoro (proto-cuneiform, oo la macnayn karo 'far-mismaarka hore'). Diiwaannadaas badankoodu waxay ahaayeen xisaabaad ganacsi iyo maamul, ee ma ahayn sheeko-taariikheed.

Masar ka hor Boqortooyada

Wabiga Niil agtiisa, xilligan waxaa ka socday geedi-socod isku-keenaya boqortooyooyin yaryar oo Waqooyi iyo Koonfur ah. Waxaa jira alaab lagu helay goobo sida Abydos oo muujinaysa isticmaalka hiiroglifka hore, oo ah calaamado sawir ku salaysan. Mid-ka-dhexeeya qarnigan iyo kan xigga ayaa badanaa lagu meeleeyaa mideyntii ugu horreysay ee Masar iyo bilowgii boqortooyadii kowaad, laakiin taariikhda saxda ah wali waa mid laga doodo.

Yurub iyo Aasiya

Yurub, xilligan waxaa socday dhismaha xabaalaha dhagaxa waaweyn (megalith) iyo goobaha wareegga dhagaxa ah ee Waqooyi-galbeed. Aasiya, beeraha wabiyada Indus iyo Huang He waxay ku socdeen kobac tartiib ah oo horseeday tuulooyin waaweyn. Guud ahaan qarnigan waxaa lagu gartaa isbeddel ka soo baxay bulshooyin beeraley ah una gudbay kuwo leh kala-sarreyn shaqo iyo xakameyn maamul.