Qarnigii 33aad miilaadiga ka hor

Qarnigii 33aad miilaadiga ka hor waa boqol sano oo bilaabmay 3300 ka hor miilaadiga oo ku dhammaatay 3201 ka hor miilaadiga. Waxa uu ka mid yahay xilliyada ugu horreeya ee taariikhda qoran ee aadanaha, maadaama qoraalkii ugu horreeyay uu bilowday ilaa xilligan agtiisa.

Waqtigan waxa loo tixgeliyaa kala-gudubka ka dhex maray taariikhda-hore (prehistory, oo micnaheedu yahay xilliga aan qoraal laheyn) iyo taariikhda qoran. Meelaha ay bulshooyinka magaalooyinka ku koreen — gaar ahaan Mesobotamiya iyo webiga Niil — waxaa soo baxay nidaam maamul, xisaabin iyo kayd macluumaad.

Mesobotamiya

Bariga Dhexe, gaar ahaan koonfurta Ciraaq ee maanta, waxaa jiray magaalo-dawladihii Sumer. Uruk waxay ahayd mid ka mid ah magaalooyinka ugu ballaadhan xilligaas. Waxaa la isticmaalayay astaamo lagu duugo dhoobo qoyan oo loo yaqaan qoraalka fiiq-fiiqan (cuneiform). Astaamahaas bilowgooda badanaa waxay ahaayeen diiwaan ganacsi iyo tiro badeecad — tusaale ahaan hadhuudh, ari iyo dhar.

Waadiga Niil

Masar, xilligan waxaa loogu yeeraa xilliga Ka-hor-Boqortooyada dambe (Naqada III). Waxaa jiray maamullo maxalli ah oo isku ururayay, taasoo horseedday in gobolladii woqooyi iyo koonfureed hal maamul hoos yimaadaan. Sidoo kale waxaa soo bilaabmay qoraalka sawir-astaan ah ee hieroglyph, oo marka hore lagu adeegsan jiray magacyada hoggaamiyeyaasha iyo diiwaanka maalka.

Meelaha kale ee adduunka

Yurub waxaa ka jiray bulshooyin beeraley ah oo isticmaalaya qalab dhagax ah iyo naxaas hore. Aasiya, degaannada webiga Indus waxay ku sii socdeen tallaabooyinkii u horseeday dhaqankii Harappa. Bariga Aasiya iyo Ameerikada, bulshooyinku waxay ku tiirsanaayeen beerashada iyo ugaadhsiga, iyagoo aan weli lahayn nidaam qoraal.