Qarnigii 3aad miilaadiga ka hor
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qarnigii 3aad miilaadiga ka hor (M.H.) waa muddada u dhaxaysa sannadaha 300 ilaa 201 miilaadiga ka hor, marka lagu tiriyo kalandarka Juliyaan/Gregorian ee dib loo xisaabiyay. Waa qarni uu Badweynta Mediterranean iyo Bariga Dhexe ku hoos jireen boqortooyooyinka Hellenistic ee ka soo baxay kala qaybsanaanta dhulalkii Aleksandar Weyne, halka Rooma ay ka gudubtay xoog maxalli ah oo Talyaani ilaa awood badeed.
Isla muddadaas, bariga Aasiya waxay soo martay isbeddel dhismeed: dawlad-goboleedyadii Shiinaha ee dagaallamayay waxaa mideeyay dhaqdhaqaaq militari iyo maamul, kaas oo horseeday nidaam boqortooyo dhexe ah. Hindiya waxay lahayd maamul ballaaran oo diinta Buddhism u fidiyay dhinacyo kala duwan, halka Afrika Waqooyi ay Carthage ka ahayd xarun ganacsi iyo maraakiib.
Boqortooyooyinka Hellenistic
Ka dib geeridii Aleksandar (323 M.H.), taliyayaashiisii — loo yaqaan Diadochi — waxay dhulalka u kala qaybsadeen. Qarnigii 3aad waxaa lagu garto saddex xarun: Boqortooyada Ptolemy ee Masar (xaruntu Alexandria), Boqortooyada Seleucid ee Suuriya iyo Mesobotamiya, iyo Boqortooyada Antigonid ee Makedooniya. Waxay ku dagaallameen Suuriya iyo xeebaha Aegean dagaallo isdaba joog ah. Alexandria waxay noqotay xarun cilmi: maktabad weyn iyo cilmi-baarayaal xisaab iyo xiddigiseyn ah, oo ay ka mid yihiin Euclid iyo Eratosthenes. Archimedes, oo Syracuse ku noolaa, sidoo kale wuxuu ka mid ahaa culimada muddadan.
Rooma iyo Carthage
Rooma qarnigii 3aad waxay bilowday iyadoo la dagaallamaysa qabiilada Talyaaniga iyo magaalooyinka Giriigga ee koonfurta. Kadib, Dagaalkii Punic-ka ee Koowaad (bilowday 264 M.H.) wuxuu Rooma iyo Carthage ka geliyay tartan Siisiliya iyo badda, isla markaana ku qasbay Rooma inay dhisto ciidan badeed. Dagaalkii Punic-ka ee Labaad (bilowday 218 M.H.) waxaa lagu xusuustaa duulaankii Hannibal ee Talyaaniga iyo dagaalada waaweyn ee dhulka Talyaaniga; wuxuu ku dhammaaday horraantii qarniga xiga adkaanta Rooma.
Aasiya
Shiinaha, dawladda Qin waxay 221 M.H. ku soo afjartay muddadii Dawlad-goboleedyada Dagaallamaya, waxaana la sameeyay nidaam maamul dhexe, halbeeg miisaan iyo qoraal midaysan, iyo hawlo difaac oo darbiyada waqooyiga ku xiray. Ka dib burburka Qin, boqortooyada Han waxay xukun qabsatay dabayaaqadii qarniga 3aad, oo sii wadday qaar ka mid ah dhismayaashii maamul. Hindiya, maamulka Mauryan wuxuu qarniga hore ee 3aad gaaray heerkiisii ugu ballaaran, wuxuuna taageeray fidinta Buddhism dhanka Sri Lanka iyo dhulalka dhexe ee Aasiya; dabayaaqadii qarniga awooddiisu way yaraatay.