Qarnigii 4aad
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qarnigii 4aad waa muddada u dhaxaysa sannadka 301 iyo sannadka 400 ee kalandarka Juliyaanka/Gregorian-ka. Waa qarni ay isbeddello waaweyn ka dhaceen dhinaca maamulka boqortooyooyinka iyo diinta, gaar ahaan bariga Mediterranean-ka, Iiraan, iyo koonfurta Aasiya.
Ereyga 'qarni' wuxuu tilmaamayaa boqol sannadood. Sababtoo ah kalandarka laga bilaabo sannadka 1 (ma jiro sannad eber), qarniga 4aad wuxuu ku dhammaanayaa 400, ee ma aha 399.
Boqortooyada Roomaanka
Bilowgii qarniga, nidaamka Tetrarchy-ga ee Diocletian ayaa boqortooyada u qaybiyay laba dhinac oo bari iyo galbeed ah, iyadoo afar taliye maamulka kala qaybsadeen. Nidaamkaas wuxuu ku dhammaaday dagaallo gudaha ah. Konstantiin (Constantine I) ayaa maamulka mid ka dhigay, wuxuuna magaalada Byzantium u beddelay caasimad cusub oo la bixiyay Constantinople. Dhammaadka qarniga, boqortooyadu mar kale ayay u kala baxday maamul bari iyo mid galbeed.
Diinta
Qarnigan ayaa lagu arkay in Masiixiyaddu ka gudubto diin la cambaareeyo una gudubto mid dawladdu taageerto. Amarkii Milan ee 313 ayaa xoriyad cibaado siiyay Masiixiyiinta. Golaha Nicaea ee 325 ayaa ka hadlay khilaafka caqiidada oo la xiriira Arianism-ka, waxaana la dejiyay qaacido rumaysad. Dabayaaqadii qarniga, Theodosius I wuxuu Masiixiyadda ka dhigay diinta rasmiga ah ee boqortooyada, cibaadooyinkii hore ayaana lagu xaddiday sharci.
Bariga Dhexe iyo Aasiya
Iiraan, boqortooyada Sasaaniyiinta ayaa xoog lahayd, gaar ahaan xilligii Shapur II, waxayna dagaallo dhaadheer la gashay Roomaanka xuduudda Mesobotaamiya. Hindiya, boqortooyada Gupta ayaa xoogaysatay, waxaana muddadaas la xiriiriyaa horumar suugaaneed, xisaabeed iyo farshaxan. Shiinaha, xilligii Boqortooyooyinka Waqooyi iyo Koonfureed ee kala qaybsanaanta ayaa socday.
Afrika iyo guuritaanka bulshooyinka
Boqortooyada Aksum ee Xabashida iyo Eritrea maanta ayaa ganacsi badeed ku lahayd Badda Cas, waxaana xilligii Ezana la sheegaa qaadashada Masiixiyadda. Waqooyiga Yurub iyo webiyada Danube, dhaqdhaqaaq guuritaan oo qowmiyado kala duwan ah ayaa cadaadis ku keenay xuduudaha Roomaanka; taasi waxay saldhig u noqotay isbeddellada qarniga 5aad.