Qarnigii 5aad ee ka horreeyay miilaadiga
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qarnigii 5aad ee miilaadiga ka horreeyay wuxuu ku beegan yahay sannadaha 500 ilaa 401 ka hor miilaadiga (marka la isticmaalayo taariikhda Giriigiga ah ee caadiga ah). Waa muddo lagu xusay isbeddello siyaasadeed iyo fikradeed oo ka dhacay Mediterraneanka, Bariga Dhexe, Hindiya iyo Shiinaha.
Wakhtigaas boqortooyada Akhamaanishiyiinta (Faaris) waxay xukumaysay dhul aad u ballaaran, halka magaalo-dawladaha Giriigga, gaar ahaan Ateenay iyo Isbartaa, ay siyaasad iyo ciidan ku tartamayeen. Bariga fog, Shiinaha wuxuu ku jiray xilligii Xilliga Guga iyo Dayrta oo u gudbay Dawladihii Dagaallamayay.
Dagaalladii Faaris iyo Giriigga
Bilowgii qarnigan waxaa dhacay dagaallo u dhexeeya boqortooyada Faaris iyo magaalo-dawladaha Giriigga. Waxaa caan ku ah dagaalkii Maaratoon iyo weeraradii xigay ee ay hoggaaminayeen boqorrada Faaris. Natiijadu waxay ahayd in Ateenay awood badeed iyo xulafo dhisato, taasoo u horseeday inay hoggaamiso isbahaysi magaalooyin badan ka mid ahaayeen.
Ateenay iyo dhaqanka
Ateenay waxay qarnigan ku hirgelisay nidaam dimoqraadiyad ah oo muwaadiniinta lab ee xorta ah ka qayb qaataan go'aan-qaadashada. Waxaa soo baxay riwaayado (masraxiyado) iyo falsafad; waxaa la dhisay dhismayaal caan ah oo Akrobolis ku yaal. Dhammaadka qarnigana waxaa dhacay dagaal dheer oo u dhexeeya Ateenay iyo Isbartaa (Dagaalkii Belobones), kaasoo yaraynayay awoodda Ateenay.
Bariga: Hindiya iyo Shiinaha
Hindiya waxaa qarnigan lagu xiriiriyaa bilowgii Budhiismka iyo Jaynismka, iyada oo kobcayeen dawlado hoose oo waqooyiga ku yaal. Shiinaha dhexdiisa waxaa jiray isreebreeb dawlado kala duwan, waxaana fikradaha Konfushiyus iyo dugsiyada kale ee fikirka la faafiyay. Xilliyada saxda ah ee dhacdooyinkan qaarkood ilaha taariikheed ku kala duwan yihiin.