Qarnigii 7aad
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qarnigii 7aad waa muddada u dhaxaysa sanadaha 601 iyo 700 ee kalandarka Giriigoriyaanka/Julianka. Waa qarni ay isbeddel weyn ku yimaadeen Bariga Dhexe, Waqooyiga Afrika iyo Aasiya, gaar ahaan ka dib bilowgii Islaamka iyo balaadhinta dawladaha cusub.
Isla waqtigaas, boqortooyooyinkii hore ee Byzantine (Rooma Bari) iyo Sasaaniyiinta Faaris waxay ku jireen dagaallo dheer oo isku xoog dhimay. Yurub galbeed waxay ku jirtay xilli boqortooyooyin yaryar oo Jarmal ah ay kala qaybsan yihiin, halka Shiinaha uu mideeyay boqortooyada Tang.
Bariga Dhexe iyo bilowga Islaamka
Nabi Muxammad (NNKH) wuxuu Maka ka bilaabay wacdigii Islaamka horraantii qarnigan, kadibna wuxuu u haajiray Madiina — hijrada oo laga bilaabo kalandarka Islaamka. Ka dib geeridiisa sanadka 632, xilalkii Khulafaa'ul Raashidiin ayaa hoggaaminayay balaadhin dhanka Shaam, Ciraaq, Masar iyo Faaris. Dhammaadkii qarnigan, dawladdii Umawiyiinta ee Dimishaq ayaa maamulaysay dhul aad u ballaadhan.
Byzantine iyo Faaris
Dagaalkii dheeraa ee Byzantine iyo Sasaaniyiinta wuxuu ku dhammaaday guul Byzantine ah horraantii 630-meeyada, laakiin labada dhinacba waxay lumiyeen kheyraad iyo ciidan. Sasaaniyiintu way baaba'day dhexdii qarnigan, halka Byzantine ay lumisay Shaam iyo Masar, iyaduna u soo laabatay xarun ku salaysan Anatoliya iyo Konstantinobal.
Aasiya bari iyo koonfur
Shiinaha, boqortooyadii Sui waxaa beddelay Tang sanadka 618, taasoo keentay xilli xasillooni, ganacsi Wadada Xariirta iyo horumar suugaaneed. Japan waxay dhaqan iyo nidaam maamul ka soo qaadatay Shiinaha. Hindiya, ka dib boqortooyadii Harsha, dhulku wuxuu mar kale u kala qaybsamay boqortooyooyin gobolleed.
Afrika iyo Yurub
Geeska Afrika, boqortooyada Aksum ayaa ganacsigeeda badda ka yaraaday markii jidadka ganacsigu isbeddeleen. Waqooyiga Afrika waxaa gacanta ku dhigay ciidamada Muslimiinta dhammaadkii qarnigan. Yurub, kaniisadda iyo boqortooyooyinka Faranjiga (Franks) ee Merovingian ayaa ahaa laamaha ugu awoodda badan, halka Ingiriiska Anglo-Saxon-ku ay ku jireen isbeddel diimeed.