Qarnigii 9aad

Qarnigii 9aad waa boqol sannadood oo bilaabmay 1-dii Janaayo 801 kuna dhammaaday 31-kii Diseembar 900 sida jadwalka Giriigoriyaanka lagu xisaabiyo. Waa xilli ay dhowr dawladood oo waaweyn xoog badan haysteen: Khilaafada Cabaasiyiinta ee Baqdaad, Boqortooyada Bisantiya ee Kostantiniya, iyo dawladihii Shiinaha ee Tang. Isla xilligaas, Yurub galbeed waxay martay kala qaybsanaan siyaasadeed ka dib burburkii isku-xirnaantii Karolinjiyaanka.

Astaanta guud ee qarnigan waa isku-xirnaanta ganacsi ee fog: waddooyinka xariirta ee dhulka, iyo marinnada badda ee Badweynta Hindiya oo isku xirayay Khaliijka Faaris, xeebaha Bariga Afrika, Hindiya iyo dekedaha Shiinaha. Doonyaha ganacsi waxay qaadeen dhoobo-dhalaal (ceramics), dhar, uunsi iyo addoommo, waxayna wehlisay faafitaan diimeed iyo tignoolajiyadeed, oo ay ka mid tahay warqadda oo galbeed u sii gudubtay.

Bariga Dhexe iyo Khilaafada Cabaasiyiinta

Cabaasiyiintu waxay xarunta ka dhigteen Baqdaad, magaalo qarnigaas noqotay mid ka mid ah kuwa ugu badan dadka iyo ugu firfircoon dhaqan ahaan. Xilligan waxaa lagu xusaa turjumaadda buugaagta Giriigga, Faarisiga iyo Sanskritka ee loo rogayay Carabiga, iyo horumar xisaabeed, xiddigiseed iyo caafimaad. Dhanka siyaasadda, awoodda dhexe way is-tarreysay: qarnigii dhexdiisa askarta Turkiga ee Saamarraa waxay saameyn weyn ku yeesheen doorashada khaliifayaasha, halka gobollo sida Khuraasaan, Masar iyo Bariga Afrika ay maamul madax-bannaani u dhow yeesheen.

Yurub

Bilowga qarniga, Shaarlamayn wuxuu maamulayay boqortooyo balaadhan oo ku fidsan Faransiiska, Jarmalka iyo qayb Talyaani ah. Ka dib dhimashadiisa iyo dagaalladii dhaxalka ee wiilashiisa iyo awoowyadooda, boqortooyadu waxay u kala qaybsantay saddex qayb oo weyn. Isla xilligaas, kooxo Iskandineyfiyaan ah (Vikings) ayaa weeraray xeebaha iyo webiyada Ingiriiska, Faransiiska iyo Ruushka, qaarna waxay ka sameysteen degsiimooyin iyo maamul joogto ah. Bariga, Bisantiyaanku waxay dib u xoojiyeen dhaqaalahooda waxayna adeegsadeen hawlgallo diimeed oo dadyowga Islaafiyiinta la gaadhsiiyay Kirishtanka iyo far cusub oo Islaafi ah.

Aasiya iyo Afrika

Shiinaha, boqortooyadii Tang waxay la kulantay kacdoonno gudaha ah iyo tabar-darro maaliyadeed, dhammaadka qarnigana way daciifsanaysay. Hindiya waxaa ka jiray tartan u dhexeeya dawlado waaweyn oo isku haysta bartamaha waqooyiga. Afrika, boqortooyadii Aksum way hoos u dhacday, halka xeebaha Bariga Afrika ay ka kobcayeen deegaanno ganacsi oo ku xidhan Badweynta Hindiya; galbeedka Afrika waxaa ka jiray dawlado ku tiirsan ganacsiga dahabka iyo cusbada ee Saxaraha lagu tallaabo.