Qarnigii labaatanaad
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
179 luqadood
Qarnigii labaatanaad waa muddada bilaabatay 1 Jannaayo 1901 kana dhammaatay 31 Diseembar 2000, marka la raaco habka taariikhda ee Giriigooriyaanka. Waa qarni ay ku bateen isbeddellada siyaasadeed, dhaqaale iyo farsamo, iyadoo tirada dadka aduunku ay ka kortay saddex jibbaar.
Waxa u gaar ahaa laba dagaal oo caalami ah, kala qaybsanaanta Dagaalkii Qaboobaa, burburka boqortooyooyinkii gumaysiga, iyo abuurista hay'ado caalami ah sida Qaramada Midoobay. Sidoo kale waxaa horumaray korontada, duulimaadka, sayniska atamiga, daawada antibiyootiga iyo xisaabiyayaasha (computers).
Dagaallada caalamiga ah
Dagaalkii Koowaad ee Aduunka (1914–1918) wuxuu burburiyay boqortooyooyinkii Cusmaaniyiinta, Ruushka, Awstaria-Hangeri iyo Jarmalka. Dagaalkii Labaad ee Aduunka (1939–1945) ayaa noqday kii ugu khasaaraha badnaa taariikhda, waxaana ku jiray xasuuqii Yuhuudda (Holocaust) iyo isticmaalka bambaanooyinka nukliyeerka ee Hiroshima iyo Nagasaki 1945.
Dagaalkii Qaboobaa iyo gumaysi-dhammaadka
Kadib 1945, Maraykanka iyo Midowga Soofiyeeti waxay galeen tartan siyaasadeed, milatari iyo fikradeed oo la yiraahdo Dagaalkii Qaboobaa. Isla xilligaas, dalal badan oo Aasiya iyo Afrika ah ayaa xornimo qaatay; Soomaaliya waxay xornimada heshay 1 Luulyo 1960 markii Waqooyi iyo Koonfur la midoobeen. Dagaalkii Qaboobaa wuxuu ku soo gabagaboobay burburkii Midowga Soofiyeeti 1991.
Sayniska iyo farsamada
Qarniga waxaa ka dhex baxay aragtida isu-ekaanshaha (relativity) iyo makaanikada kuwaantamka, oo aasaas u noqday fahamka fiisigiska casriga ah. Duulimaadkii ugu horreeyay ee matoor leh wuxuu dhacay 1903; 1969 dad ayaa ku degay Dayaxa. Dhinaca caafimaadka, tallaallada iyo antibiyootiggu waxay hoos u dhigeen dhimashada carruurta; 1980 waxaa la ku dhawaaqay in furuqa (smallpox) la tirtiray.
Bulshada iyo dhaqaalaha
Waxaa ballaaran xaqa codbixinta haweenka, magaalaynta, iyo ballaarinta waxbarashada guud. Dhammaadka qarniga, internet-ka iyo taleefanka gacanta ayaa bilaabay inay beddelaan habka isgaarsiinta iyo ganacsiga, iyadoo su'aalaha deegaanka sida isbeddelka cimilada ay galeen agenda-ha caalamiga ah.