Qatar

Qatar (Carabi: قطر) waa dawlad ku taal jasiirad-badeed (peninsula – dhul badda ku dhex taagan oo dhinac keliya dhulka kaga xiran) oo ka soo baxaysa bariga Jaziiradda Carabta ee Gacanka Faarish. Dhulka kaliya ee ay xuduud kula leedahay waa Sacuudi Carabiya. Caasimaddeedu waa Dooxa (Doha), lacagta rasmiga ahna waa riyaalka Qatar (QAR). Nidaamka dawladdu waa boqortooyo uu hoggaamiyo Amiirku, kaas oo ka dhashay qoyska Aal Thaani.

Dadka ku nool waxay ku dhow yihiin saddex milyan, laakiin muwaadiniinta Qatar waxay ka yihiin qayb yar tirada guud; inta badan waa shaqaale ajnabi ah oo ka yimid Aasiya iyo Afrika. Dhaqaalaha ayaa ku tiirsan soo saarista gaaska dabiiciga ah ee la kaydiyay (LNG) iyo saliidda, taas oo dalka gelisay heerarka ugu sarreeya adduunka ee dakhliga qofkiiba marka lagu qiyaaso awoodda iibsiga (PPP).

Juqraafi iyo cimilo

Dhulku waa mid siman oo lamadegaan ah, oo aad u yar buuro. Cimiladu waa mid kulul oo qalalan; xagaaga heerkulku wuu sarreeyaa, roobkuna aad buu u yar yahay. Sababtaas awgeed, biyaha la cabbo inta badan waxaa laga helaa warshadaha biyo-milixiyeynta (desalination – biyaha badda oo cusbada laga saaro), taas oo ka dhigaysa amniga biyaha arrin xasaasi ah.

Taariikh siyaasadeed

Ilaa 1971 Qatar waxay ahayd dhul ay Boqortooyada Ingiriiska heshiisyo ilaalin ah la lahayd; sannadkaas ayay madax-bannaanidii dhawaaqday. Xilligii ka dambeeyay, soo saarista shidaalka iyo kadib gaaska ayaa isbeddel weyn ku sameeyay dhaqaalaha iyo qaab-dhismeedka bulshada. Sannadkii 1996 waxaa Dooxa laga bilaabay telefishinka Al Jazeera, kaas oo dalka siiyay saameyn warbaahineed oo gobolka ka baxsan.

Bishii Juun 2017, Sacuudi Carabiya, Imaaraadka, Baxrayn iyo Masar waxay Qatar ku soo rogeen go'doomin diblomaasiyadeed, ganacsi iyo socdaal, iyagoo ku eedeeyay taageerada kooxo argagixiso; Dooxa way beenisay eedaymahaas. Khilaafkaas waxaa si rasmi ah loo soo afjaray Janaayo 2021 markii shirweynihii GCC ee magaalada Al-Ula ee Sacuudiga lagu saxiixay heshiis dib-u-heshiisiin ah.

Dhaqaalaha iyo tamarta

Xudunta dhaqaalaha waa North Field, oo ah beerta gaaska dabiiciga ah ee ugu weyn adduunka ee keligeed taagan. QatarEnergy, shirkadda dawladdu leedahay, waxay wadaa barnaamij ballaarin ah oo loogu talagalay in awoodda soo saarka LNG laga qaado heerkii hore ee 77 milyan oo tan sannadkii ilaa qiyaastii 142 milyan oo tan sannadkii marka la gaaro 2030. Dalku wuxuu sidoo kale maalgashi ku leeyahay sanaadiiq maalgashi oo dawladeed (sovereign wealth fund) oo hantida ku fidsan caalamka.

Shaqaalaha soo-galootiga ah iyo xuquuqda

Suuqa shaqada waxaa muddo dheer maamulayay nidaamka kafaala, oo shaqaalaha ajnabiga ah ku xiraya kafiil (sponsor). Sannadaha 2019–2020 Qatar waxay ansixisay dib-u-habeyn: joojinta shuruudda ruqsadda bixitaanka ee shaqaalaha badankood, oggolaanshaha in shaqaale beddesho shaqada iyada oo aan la haysan warqadda diidmo-la'aanta (NOC), iyo dejinta mushahar ugu yar oo aan takoorid lahayn oo ah 1,000 riyaal bishii, oo ay weheliyaan gunno cunto iyo hoy haddii aan shirkaddu bixin. Hay'adaha caalamiga ah ayaa u aqoonsaday isbeddel muhiim ah, laakiin waxay ka digeen in fulinta dhabta ah ay tahay caqabadda ugu weyn.

Arrimaha dibadda

Qatar waxay siyaasad arrimaha dibadda ku dhistay dhexdhexaadin: waxay martigelisay wadahadallo ku saabsan Afgaanistaan, Suudaan iyo khilaafyo kale, waxaana dhulkeeda ku yaal saldhig militari oo Maraykanka ah oo ah kan ugu weyn gobolka. Waxay xubin ka tahay Golaha Iskaashiga Gacanka (GCC), Ururka Carabta iyo Qaramada Midoobay. Xiriirka Soomaaliya iyo Qatar wuxuu ku fidsan yahay kaalmo horumarineed, waxbarasho iyo maalgashi, gaar ahaan tan iyo 2017.

Bulsho iyo dhaqan

Luqadda rasmiga ah waa Carabi, halka Ingiriisiga si ballaaran loogu isticmaalo ganacsiga iyo waxbarashada. Diinta rasmiga ah waa Islaamka. Sannadkii 2022 Qatar waxay martigelisay tartankii Koobka Adduunka ee kubadda cagta, oo ahaa markii ugu horreysay ee dal Carbeed uu qabto tartankaas; qorshaha diyaargarowga wuxuu keenay dhisme ballaaran oo garoomo, tareen hoos-mara iyo hoteello ah, sidoo kalena wuxuu keenay baaris caalami ah oo ku saabsan xaaladda shaqaalaha dhismaha.