Qawga aadanaha

Qawga aadanaha waa cabbirka masaafada u dhaxaysa cagaha iyo madaxa sare marka qofku si toosan u taagan yahay. Waxaa badanaa lagu qiyaasaa sentimitir ama inji, iyadoo la adeegsanayo qalab la yiraahdo stadiometer, oo ah miisaan darbi ku dheggan oo leh saq madaxa la saaro. Qawga waa mid ka mid ah cabbirrada aasaasiga ah ee antropometriga (cilmiga cabbiridda jirka bini'aadamka).

Qawga qof waxaa go'aamiya isku-dhafka hidaha (genetics) iyo duruufaha nolosha, gaar ahaan nafaqada iyo caafimaadka carruurnimada. Sababtaas awgeed, celceliska qawga bulsho waxaa loo isticmaalaa tilmaame ku saabsan heerka nafaqada iyo adeegyada caafimaadka ee bulshadaas, ma aha oo keliya sifo hidde ah.

Sida loo cabbiro

Cabbirka caadiga ah waxaa lagu sameeyaa qofka oo kabaha ka baxsan, cagaha isku dhow, dhabarka iyo madaxa oo darbiga ku dhegan. Qawga qofku maalintii wuu isbeddelaa: subaxdii wuu ka dherer badan yahay habeenkii, sababtoo ah culayska maalinta ayaa xoogaa cadaadiya laf-dhabarta suumanka u dhexeeya. Carruurta yaryar ee aan weli si adag u istaagi karin waxaa loo cabbiraa iyagoo jiifa, taasoo la yiraahdo dhererka jiifka.

Waxyaabaha saameeya

Hidaha ayaa qaybta ugu weyn ka qaata kala duwanaanshaha qawga dadka ku dhex nool bulsho isku mid ah. Hase yeeshee, marka la barbar dhigo bulshooyin kala duwan ama isla bulsho oo waqti kala duwan ah, nafaqada, cudurrada carruurnimada, iyo xaaladaha dhaqaale ayaa saameyn weyn leh. Hormoonnada, gaar ahaan hormoonka koritaanka iyo hormoonnada taayrooydka, ayaa toos u maamula koritaanka lafaha.

Koritaanka iyo da'da

Koritaanku wuxuu ugu degdegsan yahay sannadka koowaad ee nolosha, kadibna wuxuu si joogto ah u socdaa ilaa qaan-gaarka. Xilliga qaan-gaarka waxaa dhaca kordhis degdeg ah oo la yiraahdo booddada koritaanka. Kadib, dhinacyada koritaanka ee lafaha (growth plates) way xirmaan, koritaanka dhererkuna wuu joogsadaa. Guud ahaan, gabdhaha waxay ka hor marayaan wiilasha booddada koritaanka, laakiin wiilashu waxay ku sii koraan muddo dheer, taas oo keenta in celceliska qawga raggu ka sarreeyo kan haweenka.

Isbeddelka da'da weyn

Marka qofku gaaro da' weyn, qawgu wuu yaraan karaa. Sababaha waxaa ka mid ah in suumanka lafdhabarta u dhexeeya ay biyo lumiyaan oo cufmaan, iyo tabar-yaraanta lafaha (osteoporosis) oo keeni karta in lafdhabarku foororsado. Isbeddelkan waa mid caadi ah, laakiin heerkiisu wuu ku kala duwan yahay dadka.