Qaybta 3 ee curiye (sidoo kale loo yaqaan Guruubka 3) waa tiirka saddexaad ee jadwalka xilliyeed ee curiyayaasha kiimikada. Waa kii ugu horreeyay ee ka mid ah birta kala-guurka ah (transition metals), waana tiirka ku yaal dhinaca bidix ee qaybta d-block.

Curiyayaasha guruubkan waxay leeyihiin qaab elektaroon oo ku dhammaaday laba elektaroon oo ku jira jaranjarada s iyo hal elektaroon oo ku jira jaranjarada d (tusaale: d¹s²). Sababtaas awgeed waxay guud ahaan ku dhex galaan isku-darka iyagoo lumiya saddex elektaroon, taasoo keenta xaalad oksideyn oo +3 ah.

Xubnaha guruubka

Labada curiye ee aan muranka lahayn waa skandiyam (Sc, lambar atomi 21) iyo yitriyam (Y, lambar atomi 39). Labadan waa birta jilicsan, midabkoodu yahay silver, oo si dhakhso ah ugala falgala oksijiinta hawada, taasoo ku samaysa lakab oksaydh ah dusha sare.

Hubanti la'aanXubnaha ku xiga guruubka (safka 6-aad iyo 7-aad) waa arrin muran ka taagan yahay. Qaar ka mid ah buugaagta cilmiga waxay meesha geliyaan lantaanam iyo aktiniyam, halka kuwa kalena ay dooranayaan lutetiyam iyo lawrensiyam. IUPAC ma soo saarin go'aan kama dambeys ah oo si buuxda loo aqbalay.

Sifooyinka kiimikada

Guruubka 3 kiimikadiisu aad ayay ugu dhow tahay tan curiyayaasha dhulka naadirka ah (rare earth elements). Xaaladda +3 ayaa xasilloon; isku-darrada ugu badan waa oksaydhyada (tusaale Sc₂O₃ iyo Y₂O₃) iyo halidhyada. Cabbirka atomka marka hoos loo dhaadhaco tiirka wuu kordhaa, sidaas darteedna karti-falcelineeddu way kordhaa.

Isticmaal iyo helitaan

Skandiyam waxaa badanaa lagu daraa aluminiyam si loo sameeyo isku-dar culays fudud oo xoog leh, waxaana laga isticmaalaa nalalka isha metal-halide ah. Yitriyam waxaa loo adeegsadaa fosfor midabbada shaashadaha, kristal leysar, iyo kondaktar-la'aan-xoog (superconductor) sida YBCO. Labadaba waxaa inta badan laga soo saaraa macdano ay ku wehelinayaan curiyayaasha dhulka naadirka ah, waxaana kala saarista loo isticmaalaa habab kiimikaad oo isdaba-joog ah.

Qeybaha:288 eray · 0 ilo